Op zoek naar herkomst Volendamse bijnamen

08 november 2012
Zaandam

De heer Jan Schilder zal deze avond een presentatie verzorgen, in de pauze is er gelegenheid vragen te stellen over stamboomonderzoek. In Volendam is het al heel lang gebruikelijk elkaar bijnamen te geven en elkaar ook bij die bijnamen te noemen. Dat gebeurde niet alleen vroeger want nog steeds worden bijnamen gevormd, tegenwoordig ook onder de jongeren. Het gebruik van bijnamen komt overigens niet alleen voor in Volendam. In zowel dorpen als steden, waar men meer of minder intiem met elkaar omgaat, gebruikt en gebruikte men bijnamen. Bijnamen kunnen zelfs via de familie al generaties lang zijn doorgegeven. Meestal zijn ze afgeleid van de naam van de vader of moeder, het beroep dat men uitoefent, een lichamelijk gebrek of karaktereigenschap. Voor Volendam is het gebruik van bijnamen ook nog zeer praktisch, omdat er maar een klein aantal familienamen voorkomen. Op die manier kunnen de Jan Schilders, de Kees Tollen en Jaap Veermannen uit elkaar worden gehouden. Er is een lijst samengesteld met meer dan 1500 bijnamen. De eerste vermeldingen stammen uit een schotboek van 1462. Dit is de oudste bron met vermelding van namen van inwoners van Volendam. Wanneer het stadsbestuur van Edam in 1811 op last van keizer Napoleon een lijst moet samenstellen van alle weerbare mannen worden achter de officiƫle familienamen van de Volendammer jongens en mannen ook hun bijnamen vermeld. Van een aantal van die bijnamen is de herkomst en de betekenis bekend. Achter elk van die namen kan een interessante en vaak ook wel grappige anekdote zitten. Soms ontstaat een bijnaam vaak naar aanleiding van een ernstig dan wel een simpel voorval. Bijvoorbeeld de bijnaam 'De Nor'. De officiƫle naam van 'De Nor' was Kees Schilder. Binnen deze familie Schilder bestond al twee generaties lang een bijnaam: Kees was namelijk de zoon van 'Gerrit Snert' oftewel Gerrit Schilder. Kees was van beroep scheepstimmerman en werkzaam op de voormalige scheepswerf van Pieter Spaander, later de gebroeders Hoogland, die was gevestigd aan de Zuiderhaven in Volendam. De benedenverdieping van het huidige restaurant 'd' Ouwe Helling' was voorheen de werkplaats van de werf. Veel schippers van Volendam maar ook van andere plaatsen kwamen er voor het onderhoud van hun schepen. Zo waren de werklieden een keer een boot aan het repareren, waarop ten slotte ook een naam geverfd moest worden. Het schip moest 'Nora' heten en Kees zou het schildersklusje voor zijn rekening nemen. Hij begon met een blik witte verf, waar nog een klein restje in zat. Daarmee kwam hij tot de letter 'R'; toen was het blik echt helemaal leeg. Op de boot stond toen alleen nog de naam 'Nor'. Zijn collega's op de werf zagen het en het gaf tot dagen daarna de nodige hilariteit. Het werd uiteindelijk de aanleiding om aan Kees de bijnaam 'De Nor' te geven. Die naam heeft hij behouden en vervolgens ook doorgegeven aan zijn kinderen. Zijn zoon Kees bijvoorbeeld, een bekende plaatselijke muzikant, heeft er zijn artiestennaam mee gevormd: 'Kees Nor'.