Meer dan 300 stolpen rijker

05 january 2015
Alkmaar

De aanwezigheid van zoveel stolpen geeft een extra accent aan de historisch gegroeide betekenis van Alkmaar als centrum- en marktplaats voor de wijde agrarische omgeving. Vanuit Alkmaar werd de drooglegging van de Schermer gefinancierd en Alkmaarse regenten bezaten er een buitenplaats met herenboerderij. Ook liet de stad in de 17e eeuw vier stadsboerderijen in de Schermer bouwen als pachthoeve voor agrariƫrs, aan de Zuidervaart in Zuidschermer getuigt de Klaverhoeve nog van deze verbintenis.

Dubbele singels

Het bijzondere van de stolpen in de Schermer is de aanwezigheid van de dubbele singels die nog altijd een tiental stolpen vooral aan Zuidervaart en Lange Molenweg de allure van een buiten-plaats geeft. Het boerenerf en de 'laaning' is bij die stolpen rijk begroeid met vooral kastanje-bomen en wilgen. In het voorjaar is het erf bespikkeld met duizenden sneeuwklokjes. Bovendien bezit Zuidschermer ook nog een bijzondere stolpkerk uit de 17e eeuw. De Rijp en Graft tellen een aantal vaarboerderijen midden in het dorp. Door de ligging aan de Eilandspolder met zijn vele sloten waren de boeren aangewezen op vervoer van vee en hooi per praam. Dat was ook in de Graftdijken het geval waar een flink aantal stolpen, net als in de Starnmeer, aan het Noord-Hollands Kanaal is gesitueerd.

12 Apostelen

Alkmaar heeft er fraaie exemplaren van boerenbouwkunst bij gekregen. Zoals De 12 apostelen, de oudste stolp van de Schermer (1641) met zijn kenmerkende Vlaamse gevel, en het statige landgoed Het Bosch, ook uit de periode van de drooglegging. De herenboerderij Wittenburg, gebouwd door de Alkmaarse bierbrouwer Witte, die diende als gemeentehuis van de Schermer is nu opnieuw Alkmaars bezit. Bovendien biedt Schermer een aantal bijzondere, historische langhuis-stolpen en kapbergen in de veendorpen Grootschermer en Driehuizen. De droogmakerij ontkwam niet aan de magere periode van de 18e eeuwse veepest maar de boerenwelvaart van de late 19e eeuw leverde een hele serie prachtstolpen op, waarvan de mooie bouwdetails, hekken en poorten nog steeds de vroegere rijkdom etaleren.

Rijk bezit

Het verkregen bezit van zoveel voorbeelden van de karakteristieke stolpboerderij legt op de gemeente Alkmaar een niet geringe verantwoordelijkheid. Voor de agrarische bedrijvigheid is de stolp niet meer geschikt en vele stolpen zijn in gebruik als woonboerderij. Meer dan 90 procent van de stolpen in het gebied bezitten geen beschermende status (Schermer bijvoorbeeld kende nog geen gemeentelijke monumenten). Hoewel de aandacht en betrokkenheid van de stolpbewoners voor het behoud van dit waardevol erfgoed groot is te noemen, is het duidelijk dat het beleid tot behoud aandacht verdient. Voorlichting en advies zijn sowieso instrumenten om de stolp 'in de benen' te houden. De Boerderijenstichting Noord-Holland 'Vrienden van de stolp' heeft hierbij al langere tijd het voortouw genomen.