Documentaire over Asterdorp

11 june 2012

'Ik ben bezig met de research voor een documentaire over de geschiedenis van die bijzondere plek. Hiervoor ben ik op zoek naar mensen die nog iets weten van Asterdorp', vertelt Saskia.

De Noord-Amsterdamse filmmaakster zoekt mensen die er zelf hebben gewoond of die er in de buurt woonden. 'Die zich bijvoorbeeld herinneren dat ze niet met de kinderen uit Asterdorp mochten spelen. Mensen wier vaders bijvoorbeeld in een van de fabrieken in de buurt van het dorp werkten. Mogelijk zijn er ook Noorderlingen die zich goed herinneren wat er zich in Asterdorp afspeelde tijdens de oorlog. Hoe het bewaakt werd door Duitse soldaten, omdat er Joden waren ondergebracht.'

In 1927 werd Asterdorp in gebruik genomen; een 'woonschool', een dorp voor 'a-socialen' en 'ontoelaatbaren'. Daar moesten mensen het wonen leren en werden ze nauwgezet gecontroleerd. Waren deze mensen nou echt a-sociaal? Ze waren vooral heel erg arm. Arme grote gezinnen uit bijvoorbeeld de krotwoningen in de Jordaan. De gemeente Amsterdam, onder leiding van Arie Keppler (directeur van het Gemeentelijk Woningbedrijf Amsterdam) wilde de armoedespiraal doorbreken. 'Dat mislukte echter jammerlijk. Als je in Asterdorp woonde had je een levensgroot stigma. Je kwam simpelweg niet meer aan de bak.'

De meeste mensen bleven dan ook niet lang in Asterdorp wonen. Toen de oorlog begon stond het grotendeels leeg. Het dorp was ommuurd en dat kwam de Duitse bezetter goed uit. In de zomer van 1942 werd er een groep Duitse Joden vanuit het Gooi 'gehuisvest'. Zij werden snel naar Westerbork gedeporteerd. In 1943 moesten ook joden uit Amsterdam verhuizen naar Asterdorp. Ook zij werden gedeporteerd.

Bommen

Ondertussen werd Noord regelmatig gebombardeerd, omdat er zo veel belangrijke industrie was. In 1943 werd een bombardement op de Fokkerfabriek uitgevoerd. Die lag vlakbij Asterdorp. Verdwaalde bommen vielen op het dorp en dat was het teken voor de laatste 'a-socialen' om het dorp definitief te verlaten. Deze laatste groep herinnert zich de joden nog goed en zeker ook de vrachtwagens van het bedrijf Puls, die de huizen van de gedeporteerde Joden kwam leeghalen.

Na de oorlog werd het dorp omgedoopt tot 'Tolhuiscomplex'. Omdat de woningnood groot was, werd het tot 1955 gebruikt. Toen werden de laatste huizen afgebroken. Het enige wat bleef staan, was het poortgebouw aan de Asterdwarsweg 10. Daar woonde en werkte toen al de kunstenaar Andre Volten. Hij vocht, met succes, voor het behoud van het gebouw.

IJ-oever

In 2002 overleed hij plots. Sindsdien probeert de stichting Andre Volten om het gebouw te behouden voor de toekomst. Het herbergt immers een zeer rijke geschiedenis. 'Het gebouw staat in de Buiksloterham wat onderdeel is van de prestigieuze noordelijke IJ-oever. Het zal dus een bestemming moeten krijgen die past in dit te realiseren nieuwe hippe deel van Amsterdam.'

Sakia heeft al heel wat mensen gevonden die onderdeel zijn van deze geschiedenis. 'Toch zou het erg helpen als ik met name meer mensen zou vinden die iets weten over de eerste 15 tot 20 jaar van Asterdorp. De periode 1927-1945. Zij kunnen met mij contact opnemen via de mail: saskiavandenheuvel@online.nl of via 06-41373718.'