De verborgen stad: Blomsaet en gedenksteen Domplein

06 july 2015
Utrecht

Met telelenzen wordt onze trots de Domtoren vastgelegd voor het thuisfront. En  worden de Domkerk, Academiegebouw en het enorme beeld van de vrouw met toorts, het Utrechtse verzetsmonument ter ere van het verzet in de Tweede Wereldoorlog gefotografeerd. Ze lopen daarbij over de bescheiden gedenksteen die voor het verzetsmonument in de bestrating van het plein ligt, omdat hij nauwelijks opvalt.
De tekst op de steen luidt: Vandaag, Homoseksualiteit, Mannen en Vrouwen kiezen in vrijheid. 18e eeuw Sodomie, Barend Blomsaet en 17 andere mannen werden in Utrecht veroordeeld en gewurgd. Hun daden verzwegen. 

Dit Utrechtse Homomonument werd in 1999 onthult tijdens het Midzomergracht Festival, een laagdrempelig feest voor iedereen, waar het homoseksuele element niet opdringerig, maar wel nadrukkelijk aanwezig is.Zoals de gedenksteen op het Domplein laat lezen ging Utrecht in de 18e eeuw niet bepaald zachtzinnig om met de homoseksuele medemens.

Controversieel Het homomonument is ondanks de vrijheid waar voor gepleit wordt wat controversieel, omdat het ook een steen is van plaatsvervangende schaamte over de terechtstelling van mannen die ’vuyle en onnatuurlijke actien’ met andere manspersonen hadden gepleegd. Er werden processen tegen mannen van ‘het quade werck’ gevoerd.

Dat werd in Utrecht ingang gezet, waarna in heel Nederland dergelijke processen van sodomietenvervolging en ter doodveroordelingen volgden. Daarom is het dubieuze verschil tussen de termen Utrechter en Utrechtenaar ontstaan. 

Een Utrechter is iemand uit Utrecht, maar in Van Dale’s woordenboek werd in 1950 opgenomen dat een Utrechtenaar een scheldwoord voor homo is. Ook de uitdrukkingen ‘Hij komt van Utrecht’ of ‘Hij komt van achter ‘de Dom’, duiden hierop.
Liefde tussen het puin Nadat op de eerste augustus van het jaar 1674 het schip van de Domkerk, dat ondeugdelijk gebouwd was door geldgebrek, werd weggeslagen door een verschrikkelijk storm, liet men de brokstukken tot 1829 gewoon liggen waar ze lagen. Tussen de puinhopen bedreven mannen, die zich tot elkaar aangetrokken voelden, de liefde. Een homo-ontmoetingsplaats avant la lettre omdat de term homo in de 18e niet werd gebezigd. Er werd gesproken van sodomieten, verwijzend naar de Bijbelse stad Sodom die vanwege losbandige zedeloosheid door God verwoest werd.
Barend Blomsaet -what’s in a name-  bekende in 1730 na vele martelingen en verhoren dat hij een stadgenoot ‘het zaad te hebben uitgejaagd’. Blomsaet werd omstreeks 1669 in Haarlem geboren en kwam rond zijn dertigste naar Utrecht. Via via kwam hij bij een groep mannen terecht, die van de herenliefde hielden. Ze dronken iedere week samen een glaasje en van het een kwam het ander.

Aangifte
Nu wist men in die tijd ook wel dat seksuele omgang tussen mannen strafbaar was, maar als dat achter gesloten deuren plaatsvond, kon niemand er aanstoot aan nemen. Pas als er aangifte werd gedaan van sodomie dan kon tot daadwerkelijke vervolging worden overgegaan.

Toen Barend in 1705 de Utrechtse herbergierdochter Maria Kleynpenning trouwde, vestigde hij zich als wijnkoopman. Het paar woonde in het huis de Maagd van Gent aan de Ganzenmarkt. Ogenschijnlijk niets aan de hand. Barend verkreeg het Utrechtse burgerrecht en er werd een zoon geboren die in de Domkerk, waar Barend later belijdenis zou doen. werd gedoopt. Hoewel er nog meer kinderen werden geboren, onderhield Barend nog steeds seksuele contacten met allerlei mannen in de stad die niet onopgemerkt bleven. Uiteindelijk werden zijn escapades hem fataal. De beheerder van de Domtoren had hem anale seks zien bedrijven in de toren en deed aangifte.
Op sodomie stond de doodstraf. Aanvankelijk ontkende Barend de beschuldigingen maar na een reeks martelingen waarbij hem letterlijk de duimschroeven werd aangedraaid ging hij overstag. Vanuit de plek waar hij gevangen werd gehouden wist hij brieven naar zijn vrouw Maria te smokkelen, waarin hij haar aanwijzingen geeft wat ze de met de wijnhandel aan moet vangen en schrijft haar dat hij hoopt haar in de hemel weer te zullen ontmoeten. Hij zal ook wel op ontmoetingen met heren in de hemel hebben gehoopt, maar daar rept hij wijselijk in zijn afscheidsbrief naar zijn echtgenote niet over.
Dood Barend Blomsaet werd ter dood veroordeeld en stierf rond zijn zestigste op 28 april 1730. Om tien uur in de ochtend werd hij in de kelder van het stadhuis ter dood gebracht door wurging aan een paal. De herenliefde moest hij met de dood bekopen. De gedenksteen op het Domplein laat zien dat er bijna drie eeuwen later veel veranderd is.