Portret: Mary-Ann Schreurs 20 jaar politiek actief in Eindhoven [longread]

14 march 2014
Eindhoven

Vernieuwend, creatief, uitdagend en visionair
Het karakter van haar en de stad lijken wonderwel bij elkaar te passen. Zowel wethouder Mary-Ann Schreurs als Eindhoven staan als vernieuwend, creatief, uitdagend en visionair te boek. Haar drive?  Mary-Ann: "Eindhoven moet een stad zijn die gewicht in de schaal werpt als het om de toekomst gaat. Hoe die toekomst eruit komt te zien weten we nu nog niet, maar we weten wel dat hij hier wordt gemaakt."

"Hier doe je dingen met elkaar op basis van technologie en innovatie. In de wereld draait het steeds meer om technologieën die oplossingen aanreiken voor de grote maatschappelijke uitdagingen, zoals energie, mobiliteit, en zorg. Die technologieën tref je in Eindhoven aan."

"Het is ongelooflijk leuk en spannend om dat met anderen te delen. Met eindgebruikers, bedrijfsleven en burgers. Zodat we samen werken aan producten en diensten die de wereld beter maken. We nemen afscheid van het tijdperk waarin alleen geld en het individualisme golden. Er groeit een besef dat het mooi is met goeie dingen bezig te zijn."

Mens hoort centraal te staan
Om dit te bereiken is het volgens Schreurs nodig om permanent los-vaste koppelingen te maken tussen economie, kennisinstellingen, scholen, overheid, en cultuur. Waarbij de mens ten alle tijden centraal hoort te staan.

Mary-Ann: "Daarom vind ik het ook altijd een hoogtepunt als ik vrijwilligerspenningen uitreiken mag. Vrijwilligers zijn het zout der aarde, het cement van de stad."

Cocreatie
Het klassieke overheidsdenken heeft in haar ogen afgedaan en past niet bij een maatschappij die constant in beweging is. Cocreatie noemt ze die formule. "Oude scheidslijnen tussen sectoren vallen weg. Alles en iedereen op elkaar wordt aangesloten."

Haar elan om via die route problemen aan te pakken werkt aanstekelijk, is het betoog van Leendert van Bree van het Planbureau voor de Leefomgeving in Den Haag: "Dankzij haar wierp Eindhoven zich op om als rolmodel te fungeren voor duurzame en gezonde verstedelijking met de inzet van ICT, kennis en technologie."

"Waarschijnlijk gebruiken wij de ‘case Eindhoven’ als voorbeeld voor andere steden die ook ambities hebben in die richting. De stad heeft alles in huis om in dat proces grote sprongen te maken. Een TU/e, Brainport, plus een wethouder die erg ontvankelijk is voor zulke ideeën. Ik kom dat verder weinig tegen in het land."

Heilige huisjes
Het begrip cocreatie, waar Schreurs graag mee schermt, heeft als kern dat ze ‘met minder geld nieuwe dingen wil doen die beter werken voor mensen’. Om die reden stelt ze zich doorgaans toegankelijk op als burgers of instellingen in de stad met projecten of plannen bij haar aankloppen. Heilige huisjes kent ze dan niet.

Deze ervaring heeft ook Jean Paul Close, die met Schreurs te maken kreeg bij de totstandkoming van AiReas: "Dat is een burgerinitiatief dat in samenwerking met wetenschap en overheid wil komen tot plannen en maatregelen waarmee de luchtkwaliteit in een stedelijke omgeving wordt verbeterd."

"Ze heeft een duidelijke visie en drukt door als het nodig is. Die daadkracht zie je niet vaak bij een wethouder. Mooi vind ik dat ze in zo’n complexe situatie tevens bereid is het functioneren van de overheid te moderniseren."

"Ze durft het aan om op de tenen van anderen te gaan staan, soms zelfs met gevaar voor eigen positie. Schreurs wil de rollen graag omdraaien en burgers maximaal faciliteren."

Close tekent daarbij aan dat haar leiderschap Schreurs soms in de steek laat zo gauw plannen concreet moeten worden. "Ze neemt dan zoveel hooi op haar vork dat ze onbereikbaar is."

Authentiek
Ook Addie Smolders, bestuurder bij de Stichting Special Onderwijs Eindhoven (SSOE) heeft deze mening: "Zij heeft echt oog voor de inhoud van het onderwijs. Ze is toegankelijk en visionair, maar vervolgens krijgt ze het in het ambtelijk apparaat niet altijd goed geregeld. Dan loopt ze te ver voor de muziek uit. Dat is voor ons wel eens moeilijk."

Smolders noemt Schreurs ‘anders dan de doorsnee wethouder’ in haar optreden en stijl. "Ze is authentiek. Als het om onderwijshuisvesting gaat is ze innovatief. Dan knoopt ze duurzaamheid, design en techniek aan elkaar. Ze is altijd naar goede ideeën en goede partners op zoek."

Abstract, filosofisch én concreet
Dat vindt ook Jan van de Lest, directeur van Stichting Ruimte in Eindhoven. Deze probeert artistieke en creatieve bedrijven aan de stad te binden door hen te helpen met het vinden van huisvesting.

"We werken prima met haar samen. Mary-Ann Schreurs is creatief, iemand die voorwaarts denkt, geen remmende factor. Ze kan abstract en filosofisch uit de hoek komen. Persoonlijk vind ik dat een sterk punt van haar, maar ik weet ook dat andere partijen in de stad dat als luchtfietserij zien. Dat is echter niet het geval, want ze weet haar visies en ideeën altijd tot concrete proporties terug te brengen."

Verrassende coalities
Schreurs zet met haar beleid bij voorkeur in op verrassende coalities die haar stad meer smoel geven en de attractiviteit en stedelijkheid van Eindhoven versterken. Dat bleek rondom het dossier Plaza Futura, waar bijna twee decennia lang wethouders voor haar de tanden stuk op beten.

Het filmhuis werd ondergebracht in het Natlab op Strijp-S, een icoon uit het industrieel erfgoed van Philips. Ook Baltan Laboratories en Broet vonden onderdak in het complex. Eindhoven kreeg er daardoor tevens een kraamkamer voor experimentele film, video en audiovisuele producties bij.

Schreurs ging daarna nog een dimensie verder. Samen met SintLucas werkte ze een plan uit om deze vmbo- en mbo-school voor de creatieve beroepen eveneens bij het Natlab onder te brengen.

"Dat betekent dat 1800 jonge en betrokken mensen straks op die plek een inspirerende community voor de creatieve industrie zullen vormen. Zowel voor ons, Natlab als Strijp-S is dat een geweldige kans", zegt directeur Walter Tibosch van SintLucas.

Lef en ondernemerschap
Hij roemt de rol die wethouder Schreurs daarbij speelde. "Achter en voor de schermen is ze voor ons heel belangrijk geweest. Ze toonde lef en ondernemerschap en stelde ons in staat om op die toplocatie een nieuwe school te verwezenlijken."

Tibosch vindt haar iemand die qua persoonlijkheid uitstekend bij een stad als Eindhoven past. "Ze is onorthodox en laat gebaande paden voor wat ze zijn. Dat duidt op een innovatieve geest en dat is ook een eigenschap waar de stad zich in de buitenwereld op voor laat staan."

Slimme ideeën over cultuur
Haar portefeuille bevat ook weerbarstige onderdelen die veel reuring in de stad veroorzaken. Zoals cultuur, waar de gemeente vanwege bezuinigingen de hand op de knip houdt. "Toch heeft ze er slimme ideeën over", vindt kunstenaar John Körmeling.

"Ze luistert goed en ik heb de indruk dat ze veel wil veranderen in die sector. Wel vind ik het een misser van haar dat ze bibliotheek uitkleedt. Een stad zonder bieb is niks, Eindhoven kan zich dat eigenlijk niet permitteren."

Smart en open city
Ruimte voor vernieuwing is er altijd wel bij wethouder Schreurs, aldus het oordeel van lichtkunstenaar Daan Roosegaarde. Hij voerde het Crystal Project bij het Natlab uit, een kunstwerk van honderden lichtsteentjes die mensen kunnen delen.

Roosegaarde: "Ze omarmde de kracht van open innovatie en heeft behoefte aan plekken die mensen persoonlijk kunnen maken. Het is heel belangrijk een wethouder te hebben die een dergelijke proeftuin durft aan te gaan. Voor Eindhoven als smart en open city, maar ook voor mij persoonlijk in de ontwikkeling als kunstenaar. Dat vind ik typisch voor Eindhoven en daar wil graag nog veel meer van zien."

Een prettige omgeving
Schreurs heeft de reputatie Eindhoven de afgelopen tien jaar als designstad van internationale allure op de kaart te hebben gezet. Daar zag het overigens niet meteen naar uit. "Design was aanvankelijk mijn wereld niet", zegt Mary-Ann. "Tot ik mij bij de opening van een TNO-gebouw liet uitleggen hoe dat werkte."

"Toen zag ik in dat design net zo belangrijk is voor onze toekomst als technologie. Want het gaat niet alleen om die uitvinding, design zorgt er juist voor dat je het als mens kunt gebruiken en er iets mee doen. Daarnaast gaat het in de designsector niet primair om het geld. Ook daarom is dat een omgeving waarin ik me prettig voel."

Roadmaps voor de toekomst
Juist omdat ze technologie een sleutelrol toekent als wegbereider voor het ‘nieuwe Eindhoven’ liet ze samen met een aantal deskundigen, wetenschappers en kennisinstellingen Roadmaps ontwikkelen.

Dit zijn scenario’s waarin wordt uitgewerkt hoe Eindhoven technologie en kennis op allerlei terreinen (energie, educatie en licht bijvoorbeeld) gaat gebruiken in de stedelijke samenleving van de toekomst.

Als dat goed gebeurt liggen er revoluties in het verschiet, voorziet Schreurs: "Met behulp van licht kun je in de openbare ruimte sferen creëren waarin het publiek zich prettig bij voelt. Je roept er bij mensen een ander gedrag mee op en verhoogt de veiligheid in uitgaansgebieden."

Voor deze Roadmap werkte ze onder meer samen met Elke den Ouden van de Faculteit Industrial Engineering & Innovation Sciences van de TU/e. "Ik vond het inspirerend dat Mary-Ann Schreurs altijd open staat voor nieuwe inzichten", zegt Den Ouden. "Ze weet onderwerpen met elkaar te verbinden en houdt altijd de lange termijn in het vizier. Meer politici zouden dat moeten hebben."

Persoonlijke passie
Schreurs heeft een zwak voor locaties waar de contouren van de toekomst zichtbaar worden en wetenschap, technologie en samenleving elkaar ontmoeten. Zoals op de TU/e waar ze om die reden wekelijks een dagdeel kantoor houdt. Daar werkt ze onder meer samen met professor Caroline Hummels van de Faculteit Industrial Design. Zij ervaart ‘een natuurlijke klik’ met de wethouder.

Hummels: "Ik bewonder haar om haar persoonlijke passie, kunde en inzet voor de stad. Op het grensvlak van technologie, design en sociale uitdagingen probeert ze innovaties te bewerkstelligen. Daarin is ze gedreven en niet bang zich uit te spreken. En ze daagt anderen uit om dat ook te doen. Haar push voor ‘Leren in Eindhoven 2030’ laat zien dat ze met de stad op diverse vlakken vooruit wil."

- door: Hans Horsten