Derix denkt... over een heerlijk-hallucinante Carmen van Opera Zuid

14 november 2013
Maastricht

Op het puntje van mijn stoel onderging ik de tegenstrijdige emoties van de korporaal die zijn hoofd op hol laat brengen door de vrijgevochten Carmen. De enscenering was briljant. Door een hallucinante mix van de flower-power uit de sixties en zuivere romantiek (de première was in 1875 in Parijs) ontstond een meeslepend spektakel dat op tal van fronten aanzet tot denken. Met dien verstande dat het vooral genieten was. Van de solisten, van de krachtige koorpartijen, van de kleurrijke en humoristische kostumering, en van de ‘ausgewogen’ volle sound van het kersverse symfonieorkest dat een fraaie transparante interpretatie van de partituur ten beste gaf.
 
Maar zoals gezegd: Carmen à la Opera Zuid zet ook aan tot denken. Van nature ben ik geen uitgesproken fan van de lichtere opera, waarvan Carmen zo’n beetje het bekendste voorbeeld is. Maar gisteravond gebeurde er iets. Voor menig kenner van het werk van de filosoof Nietzsche is het een raadsel waarom deze heftigste denker van de negentiende eeuw zo’n bewonderaar was van tijdgenoot Bizet. Denkend aan Nietzsche denk je toch vooral aan Beethoven en Wagner? Maar nee, Nietzsche opteerde vooral in zijn latere jaren (voordat hij voorgoed waanzinnig werd) voor het frivolere repertoire van een Bizet.
 
Gisteravond begreep en voelde ik waarom. Carmen speelt in Sevilla. Nietzsche hád iets met Zuid-Europa en de warme winden uit de Sahara. Maar dat was het niet alleen. De ‘filosoof met de hamer’ zag zichzelf ook als psycholoog. Menigeen beweert zelfs dat Freud ondenkbaar is zonder Nietzsche. Het verhaal van Carmen is bij uitstek een psychologische analyse van wat er in het hoofd van een man kan gebeuren als hij op en neer wordt gesleurd door zinnelijke en romantische liefde: de worsteling par excellence van de negentiende eeuw.
 
Nogmaals: door dit uit te werken in een hippie-decor kwam de worsteling met de vraag ‘Was will das Weib?’ extra goed uit de verf. Prachtig om Don José te zien wanhopen om Carmen terwijl de vrije liefde vrijspel heeft. De spacecake en de Magical Mystery Bus waren nooit ver weg. Een gedurfde combinatie van twee tijdperken en van humor en psychologische diepte. Wie waagt, die wint. Door het contrast van beide ontstonden zeldzame vergezichten in de menselijke ziel en de culturele landschappen van de negentiende en twintigste eeuw. Of ik me nu teveel laat meeslepen door een heerlijk avondje Carmen? Ga zelf kijken en luisteren. En geniet!
 
Govert Derix is filosoof, adviseur en schrijver van de roman Sterrenmoord. Komende maandag geeft hij in Toon-Hermanshuis een voordracht over de helende werking van muziek.