De informatie op deze pagina wordt u aangeboden in samenwerking met

Uit de oude doos (23) – Houthandel William Pont

(Foto: , Houtloodsen met voor de wal het houtschip Elise en een houttransport per dekschuit naar de wal in 1937. Bron: Afbeelding Gemeentearchief Zaanstad)
1 / 3
zoom out

ZAANDAM - Uit de Oude Doos is een reeks artikelen over de Zaanstreek uit vervlogen tijden. In deze 23e aflevering nemen we u mee naar het eiland in de Voorzaan, naar William Pont.

William Pont was een van de grootste houtbedrijven van Zaandam. Maar de roots van het bedrijf liggen echter in Edam, waar William Pont in 1828 samen met zijn oom Jacob Boot een houthandel, genaamd Boot &Pont, begon. Na de dood van Jacob Boot in 1844 ging William alleen verder en wijzigde de naam van het bedrijf in William Pont. 

De ligging van Edam aan de Zuiderzee was gunstig, maar doordat de vaargeulen dichtslibden werd de zee steeds moeilijker bevaarbaar. De aanleg van het Noordhollands Kanaal tussen 1819 en 1824 bracht uitkomst om het hout uit Zweden en Noorwegen aan te voeren. Want William Pont, die in het bezit was van 7 schoeners en koffen van 300 tot 400 ton en een paar tjalken van 120 ton, voerde het hout via dit kanaal aan. En de schepen werden bij Purmerend gelost, waarna men het hout in kleinere schepen via de Purmerringvaart naar Edam voer. 

Verplaatsing naar Zaandam
William Pont overleed in 1847 waarna zijn weduwe Wilhelmina Versteegh de zaak overnam. Nadat Wilhelmina Versteegh ook haar neef Carel Marie Versteegh en haar 2e zoon Frederik Hendrik Pont in de zaak had opgenomen, werd er besloten de zaak naar Zaandam te verplaatsen. Daar waren ideale terreinen, aan vaarwater geschikt voor zeeschepen, beschikbaar gekomen na het graven van Zijkanaal G. 

Na de opening van het Noordzeekanaal in 1876 was het niet rendabel meer om de zaak in Edam voort te zetten. In 1888 werd er een terrein gekocht tussen de Zuiddijk en de Zaan waar nu de componistenbuurt is en werden de eerste drie houtloodsen gebouwd. In 1889 kwamen er nog 2 loodsen bij en in 1891 een zesde en in 1892 nog een zevende. Daarmee was het terrein vol. De keuze voor een nieuwe locatie was snel gemaakt, want op een steenworp afstand van de houthandel kocht men terreinen op het Eiland, waarna er tot 1910 vele houtloodsen, ontworpen door de Edamse architect A.H.D. Rups, werden gebouwd. Ook het kantoor werd verplaatst van de Prins Hendrikkade naar de Stationsstraat. In 1911 werd besloten het familiebedrijf in een N.V. onder te brengen: NV houthandel v/h William Pont.

120 stoomschepen vol hout
In 1912 kwam de kleinzoon van oprichter Willam Pont, William Pont jr, aan het hoofd van de directie. Jaarlijks werden er zo`n 110.000 standaards (een standaard was een eenheid van 4,672 m3) hout uit Rusland, Finland, Oost-Pruisen (nu een deel van Polen) en de Baltische Staten met stoomschepen aangevoerd. Dat komt neer op ongeveer 120 stoomschepen vol hout waren. In die landen had William Pont een meerderheidsbelang in de handelshuizen van Pauw & Sundberg en Wijnhuizen & Co, die een eigen bosexploitatie en zagerijen hadden. 

Gevolgen  Eerste Wereldoorlog & Russische Revolutie
De Eerste Wereldoorlog en de Russische Revolutie brachten het bedrijf in grote financiële moeilijkheden doordat het bedrijf zijn belangen in Rusland kwijt raakte. Met pijn en moeite overleefde William Pont de crisis en men ging na de oorlog de strategie aanpassen door niet meer massaal hout in te kopen, maar kleinere partijen die waren aangepast aan de vraag. Zo had men geen gigantische voorraden meer. 

Bovendien werden er overal in het land filialen opgezet. Al het vervoer ging over het water en op het Eiland waren tussen de houtloodsen grachten gegraven waarin dekschuiten lagen. Vaak stond er al een vrachtwagen op een dekschuit waarop het hout werd geladen en het personeel kwam met de pont. In 1959 veranderde dit beeld drastisch, want in dat jaar werd de William Pontbrug geopend die het Eiland met de Hogendijk verbond. Nadat de brug was geopend werden de grachten gedempt en werden er wegen aangelegd, want de trucks konden nu rijdend het bedrijf bereiken. 

Jaren '60: grootste houthandel van Europa
Halverwege de jaren `60 kwam er een volgende ingrijpende verandering en dat was dat het hout in pakketten aankwam zodat veel handwerk verdween. In 1965 kwam ook het kantoor, dat nog altijd aan de Stationsstraat was gevestigd, naar het Eiland. Daar kwam het aan de Badhuisweg. William Pont was aan het eind van de jaren `60 de grootste houthandel van Europa. Het totale aantal in Nederland geïmporteerde standaards bedroeg in 1968 ruim 500.000 stuks, waarvan William Pont er 100.000 voor haar rekening nam. Op 2 mei 1969 bracht Prins Claus tijdens een werkbezoek aan Zaandam een bezoek aan het bedrijf en op 19 mei van datzelfde jaar werd William Pont koninklijk. Het is niet bekend of Prins Claus hier debet aan is geweest.

Jaren '80: forse verliezen en fusie
In de jaren `80 ging het met William Pont bergafwaarts en leed het bedrijf forse verliezen, waarna de directie in het diepste geheim onderhandelingen voerde met directeur W.J. Rote van Meyer International Nederland. Het gevolg was dat er in 1986 een fusie kwam tussen NV Houthandel v/h William Pont en Meyer en ging het bedrijf Pont- Meyer heten. Gevolg van de fusie was dat de 180 doe-het-zelf-winkels Hubo en de 50 Formido- bouwmarkten werden verkocht aan Pon Holdings. In 1988 kwam Pontmeyer geheel in Britse handen en werd het onderdeel van Meyer International PLC uit Londen. 

Einde houtgeschiedenis op het Eiland
In 1990 kwam er een einde aan de eeuwenlange houtgeschiedenis op het Eiland, want het bedrijf ging zich vestigen op het industrieterrein Zuiderhout. Daar kreeg het aan de voormalige balkenhaven van Bruynzeel een kade van 240 meter lang. Door het vertrek van de houtbedrijven van het Eiland kon de gemeente Zaanstad de Den Uylbrug tegen aanzienlijk lagere kosten bouwen. Sinds 1999 is PontMeyer weer in Nederlandse handen met H.A.L. Investments als grootste aandeelhouder.



Dit artikel is voor het laatst aangepast op: 17 november 2015


Plaats een nieuwsbericht
Facebook
Heb je nog geen account? Registreer
Wachtwoord vergeten? Klik hier
Agenda

meer agenda »

Registreer je nu voor de nieuwsbrief

en blijf op de hoogte van het nieuws uit jouw regio
Registreer je nu voor de nieuwsbrief
en blijf op de hoogte van het nieuws uit jouw regio.
Dichtbij X
  • Wekelijks

    Ontvang elke vrijdag het nieuwsoverzicht van jouw regio
  • Dagelijks

    Elke dag het laatste nieuws uit jouw regio
  • Nieuws alert

    Direct op de hoogte van grote gebeurtenissen in jouw regio