Column: Zaans Peil - Geheimhouding met terugwerkende kracht oftewel de doofpot

De vergadering begon al geheimzinnig met het onderwerp geheimhouding. Het college van burgemeester en wethouders heeft een raadsvoorstel ”Stand van zaken Stadhuis (Voortgangsrapportage 12)” aangeboden aan de raad ter besluitvorming met twee geheime bijlagen. Teneinde de door het college opgelegde geheimhouding te bekrachtigen, is het voorgestelde raadsbesluit noodzakelijk. In de Gemeentewet Artikel 25, lid 3 is bepaald dat de door het college opgelegde geheimhouding vervalt indien de geheimhouding op stukken die aan de raad zijn overlegd, niet in de eerstvolgende raadsvergadering wordt bekrachtigd.

In het Reglement van Orde (RvO) voor de vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad en het Zaanstad Beraad van september 2008 zijn spelregels vastgelegd over geheimhouding en beslotenheid. Daarin wordt geconstateerd dat de Gemeentewet onduidelijk is of de bekrachtiging geldt voor alle aan de raad toegezonden stukken, of alleen voor de stukken waarover in de raadsvergadering besluitvorming plaatsvindt. Op basis van jurisprudentie en uit praktische overwegingen is in Zaanstad als procedure vastgelegd dat bekrachtiging van de geheimhouding plaatsvindt bij stukken die aan de raad ter besluitvorming zijn voorgelegd. Bij geheime stukken die aangeboden zijn ter kennisname of voor een zienswijze (bespreking in het Zaanstad Beraad) volstaat de oplegging van geheimhouding door het college en is geen bekrachtiging (in de raadsvergadering) vereist.
Indien een zienswijze na bespreking in het Zaanstad Beraad alsnog ter besluitvorming in de raadsvergadering wordt voorgelegd, is het betreffende stuk ‘van de raad’ geworden en geldt alsnog de regel van bekrachtiging van de geheimhouding. Indien bij een openbaar raadsbesluit sprake is van een geheime bijlage en die bijlage maakt onderdeel uit van de besluitvorming, dan dient de geheimhouding op die bijlage ook in de raadsvergadering bekrachtigd te worden. Rond dit agendapunt ontstond een discussie over de noodzaak om de procedure die totnutoe gevolgd was in Zaanstad nu te veranderen.

Een onderdeel van de discussie was ook hoe de geheimhouding kon worden opgeheven. In het kader van de discussie zei de heer Groen van de PvdA. ‘Gezien het feit dat we nu anders handelen dan we gewend waren, vraag ik me af wat we doen met de zaken die we in het verleden op een andere manier hebben behandeld. Moeten we dat over doen, of gaan we nu ook geheimhouding opleggen met terugwerkende kracht.’

Waarschijnlijk zag de heer Groen mogelijkheden om zijn partij te beschermen nu bij de zaken als Octant langzamerhand het voor Zaanstad desastreuze optreden van een wethouder en burgemeester van zijn partij weer in de publiciteit komt. Zeker in een tijd waar blijkt dat de financiën van deze stad niet toereikend zijn,  in belangrijke mate mede door deze partijgenoten en de partij door interne conflicten ongewenst in de publiciteit komt, zit de PvdA niet te wachten op het weer ter sprake komen van de onverkwikkelijke rol die wethouder Horsselenberg daarbij heeft gespeeld onder bescherming van burgemeester Vreeman.

En toeval bestaat niet. Vervolgens kwam de motie over Octant van Democratisch Zaanstad aan de orde. Ik zal die motie voor de volledigheid in zijn geheel publiceren:

”De gemeenteraad van Zaanstad in vergadering op 16 februari 2012 bijeen, behandelend de Noodhuisvesting Octant, Saendelft. Overwegende dat de kinderen die onderwijs krijgen in de noodlokalen van de school Octant niet de dupe mogen worden van de problematiek mede veroorzaakt door de onduidelijke houding en berichtgeving van B&W. Het college volgens eigenW van Zaanstad in deze.  pas wil nadenken over een ‘plan B’ nadat haar machtsmiddelen zijn uitgeput.  Het overduidelijk is dat de bewoners rond het park, net als in 2009•.  de bouw van een school in het park, het door het college gewenste plan gerechtelijk zullen aanvechten. Dat door de rechtsgang van de omwonenden van het park ernstige vertraging zal ontstaan bij de realisering van een (nieuwe locatie en) bouw van de noodlokalen voor Octant. Dat er aantoonbaar gefaald is bij de bodemonderzoeken,• waarbij het meest kwalijke voorbeeld is dat het college ‘vergeten’ is de firma Oranjewoud in eerste aanleg opdracht te geven een asbestonderzoek te verrichten als onderdeel van het bodemonderzoek. Dat vervolgens ondanks de melding van Oranjewoud dat er asbest was aangetroffen geen nauwkeuriger onderzoek heeft plaats gevonden. Dat bij het meest recente onderzoek naar zeggen van het college een mondelinge opdracht is gegeven aan de onderzoeksbureaus, waardoor het onmogelijk is geworden voor het controlerend orgaan, de gemeenteraad, op de juiste manier kennis te nemen van de opdracht. (zie punt 5) besluit: Het college opdracht te geven binnen 14 dagen met een uitgewerkt ‘plan B ‘ te komen en aan de gemeenteraad voor te leggen, voor de locatie en bouw van de semi-permanente school De Octant. ‘

Fractievoorzitter Aart Molenaar van Democratisch Zaanstad leidde de motie uitgebreid in. Omdat zijn inleiding ook duidelijk aangeeft waar hier de schoen wringt,  laat ik u hiervan kennis nemen:

“De aanleiding waarom we hier over spreken is natuurlijk de slechte kwaliteit van het  noodgebouw van Octant. Een vernietigend commentaar van de ombudsman en meetrapporten die giftige lucht aantoonden, maakten ons duidelijk dat er zaken helemaal scheef zitten. Ouders die desperaat werden omdat ze geen gehoor vonden bij de bevoegde instanties en de ontdekking dat er met meetrapporten en opdrachten daartoe geknoeid is, vormen de ruggengraat van dit verhaal. Even snel de ramen open zetten voor wat frisse lucht en dan meten, het systeem van Zaanstad dus. Het project Saendelft kende een valse start door de keuze van een systeem waarbij de GEM almachtig werd en de gemeente Zaanstad zo goed als buitenspel kwam te staan. Het is nu algemeen aanvaard dat deze vorm van samenwerking niet wenselijk is. In het vervolg ontstond er een mega controverse tussen de Forbo en Zaanstad.
Zaanstad, onder aanvoering van de eigenzinnige wethouder Horselenberg PvdA, leed een enorm financieel verlies. Dat verlies moest gecompenseerd worden aan betrokken partijen en dat is mede de reden dat we de laatste decennia wat buitengewone transacties voorbij hebben zien komen. In deze zaak speelt schone grond een belangrijke rol. Maar eerder was er sprake van gefundeerd wantrouwen over de bodemkwaliteit. Even over dit onderdeel. Eén van de redenen waarom in Zaanstad vaak problemen ontstaan, is het feit dat niet de wethouders, door gebrek aan inhoudelijke kennis, de ambtenaren aansturen, maar andersom. En diezelfde leemte in de kennis zorgt ervoor dat de wethouder het advies van de ambtenaar niet echt kan beoordelen. Dat is ook de reden dat zo vaak hetzelfde probleem zich voordoet.

Brief ZOG zonder antwoord. Wij hebben antwoord, meldde Molenaar.
Ik neem aan dat u allen over deze schriftelijke vragen beschikt gezien de tijd die u ter beschikking stond. Wij kunnen ons ook voorstellen dat u uitsluitend gebruik heeft gemaakt van de documentverstrekking door het college, want zo werkt dat in politiek Zaanstad hield de heer Molenaar zijn mederaadsleden voor.

Laten we eens kijken wat mevr. Vissers-Koopman namens de ZOG vroeg.
1. Is het College ervan op de hoogte dat nu is gebleken dat de afgegraven grond van het Museumplein te Amsterdam veel ernstiger is vervuild, dan eerder werd aangenomen, namelijk cat. -1 licht verontreinigd?

De ZOG fractie die op 6 januari 1998 per fax ondermeer deze vraag over o.a. cyanide in de grond stelde kreeg geen antwoord van het college.

Waarom heeft de ZOG nooit aangedrongen op antwoord?. Het zal wel in politieke achterkamerraadsels gehuld blijven. Wij beschikken echter wel over een voorgenomen reactie van het college. En die zal ik even voorlezen. Het college is door direct betrokkenen hiervan niet op de hoogte gesteld. Het niet ondenkbaar dat partijen grond van het Museumplein zijn hergebruikt op de saneringslocatie van OBAN in Saendelft. Beoordeling van het aspect verontreiniging is afhankelijk van het toegestane gebruik bij saneringen. Er is volgens het saneringsplan en de vergunningvoorwaarden toegestaan dat cat.I grond gebruikt wordt in de ondergrond: een laag van 1 mi. Indien correct volgens het saneringsplan is gewerkt, past het aanvoeren van cat. I - grond binnen de vergunningvoorwaarden. De rapportage van Witteveen + Bos over de uitgevoerde sanering signaleert geen afwijking van de vergunningsvoorwaarden. Wie gaat de boete betalen? ‘

Vervolgens richtte de heer Molenaar zich tot de burgemeester, die de vergadering voorzat. ‘Deze week kreeg u een brief van een buitengewoon boze advocaat. Mevr. Elmas is werkelijk woedend over de manier waarop uw ambtenaar Van der Woude omging met de waarheid. In een gesprek waarbij u mevr.de voorzitter ook aanwezig was, meldde Mevr. Elmas dat zij  vormfouten had gevonden in de stukken over de Octant. Op uw aandringen om de vormfouten te melden, wilde de advocaat niet ingaan want u beschikt over een afdeling met 24 fte aan juristen. Vervolgens tijdens de bewonersbijeenkomst, waar trouwens raadsleden niet gewenst waren, maar wel minstens 5 ambtenaren strategisch in de zaal verspreid zaten, presteerde uw ambtenaar het om een poging te wagen de integriteit van de advocaat te beschadigen door te roepen dat mevr Elmas zou weten waar asbest in de grond zit en die wetenschap niet wilde delen. U (nu richt de heer Molenaar zich tot de verantwoordelijke wethouder, mevrouw C. Noom), net als mevrouw Faber, de betreffende ambtenaar, mevrouw Elmas en twee ouders waren aanwezig bij het eerdere gesprek en hebben duidelijk mevrouw Elmas de uitspraak horen doen. Als er al twijfel is over integriteit mevrouw Noom, dan moeten u en ik eens kijken of ons beider definities van integriteit overeenkomen. Mw. Noom, wij geven u nu de kans afstand te nemen van de uitspraken van uw ambtenaar, want een paar honderd mensen hebben het hem horen zeggen.

Doet u dat niet en volgt er geen publiekelijk excuus, dan zal de rechter gaan bepalen hoeveel u moet gaan betalen. De vraag is of u persoonlijk de kosten gaat betalen of de ambtenaar.
Wij gaan er voor vechten dat het in elk geval niet uit belastinggeld betaald wordt, dus kies eieren voor uw geld. Het volgende aspect van deze omvangrijke zaak was de verlopen vergunning voor tijdelijke huisvesting. Bijzonder is ook de rol van de portefeuillehouder handhaving in deze zaak. Natuurlijk had er gehandhaafd moeten worden op de schoollocatie.

De vergunning was immers verlopen mv Faber, en de uitleg die u dan wel uw ambtenaar geeft aan het niet opvolgen van het verzoek klopt gewoon niet. Een volgende punt van discussie is de mondelinge opdracht voor onderzoek aan Oranjewoud. Wij en enkele andere leden van de gemeenteraad waren ontdaan over de opmerking dat er een mondelinge opdracht gegeven was tot een recent aanvullend bodemonderzoek. Het is in het zakenleven ook heel gebruikelijk dat er een schriftelijke bevestiging van die mondelinge opdracht achter aan komt. En dat had hier moeten gebeuren, waarna die schriftelijke bevestiging ook ter controle naar de raad had moeten worden gestuurd. Het is dus niet fout dat er een mondelinge opdracht is gegeven, die is immers in het verslag van de avond (ook erkend door de gemeente)opgenomen. Het is fout dat er geen schriftelijke bevestiging na is gezonden. Met de opdracht specificatie. Wij weigeren te geloven dat dergelijke bedrijven met een grote reputatie zonder schriftelijke opdracht voor Zaanstad aan het werk gaan. De bedrijven zullen op zijn minst een offerte willen sturen en daarna een geautoriseerde getekende opdracht van het bevoegd gezag willen ontvangen. Dus meneer Linnekamp, kom op met die omschrijving van de opdracht, en nu op papier. Er is de afgelopen periode genoeg twijfel gezaaid door uw college in deze zaak, dus maak het niet erger. Linnenkamp zei later dat snelheid van handelen de prioriteit was en dat hij geen tijd wilde verliezen met papierwerk. Wonderbaarlijk is, vervolgde Molenaar, dat u vol blijft houden aan uw stelling dan er gezocht is naar asbest.

Oranjewoud in hun onderzoek project. 177697-75A van 2009 meldt: Met nadruk wordt vermeld dat onderzoek naar de aanwezigheid van asbest in de bodemgeen onderdeel uitmaakt van onderzoek dat door Oranjewoud volgens de NEN 5740 is uitgevoerd. Het voorliggende onderzoek doet derhalve geen bindende uitspraak over deaan- of afwezigheid van asbest in de bodem op de onderzochte locatie. Als tijdens het veldwerk in de bodem asbestverdachte materialen zijn opgemerkt, dan komt dit in de profielbeschrijvingen en de conclusies naar voren. Overigens wordt opgemerkt dat in de bodem aanwezig puin enig asbest kan bevatten. Specifiek onderzoek naar de aanwezigheid van asbest in de bodem dient volgens de NEN 5707 monsterneming en analyse van asbest in de bodem' (NNI, april 2003) te worden uitgevoerd, stelt de fractievoorzitter van Democratisch Zaanstad vast.

Hij meldt voorts dat Oranjewoud zelfs ongevraagd aandringt op een asbestonderzoek! Dat uw archief niet op orde is, verbaast ons niet. Bij speurtochten door de digitale krochten van Zaanstad om ons eigen digitale archief aan te vullen, bleken al veel belangrijke documenten onvindbaar. Het papieren archief vertoont ook gaten en dat weet u. Bij de mogelijkheid deze week om nog wat informatie uit de stapel slecht geordend papier te vissen, lag er een schone grondverklaring klaar. Natuurlijk was die vraag verwacht. Maar oh wat jammer want het originele document kende bijlagen. En die lagen weer niet klaar. Maar even een tekst uit een van de bijlagen van uw ambtenaren van juli 2010 gericht aan een bewoner dan: Op grond van artikel 39 van de Wet bodembescherming dienen deze gebruiksbeperkingen door de eigenaar, erfpachter of gebruiker van het grondgebied waar sprake is van een verontreiniging in acht te worden genomen. Het bovenstaande betekent voor u dat de "aangebrachte leeflaag" in stand moet worden gelaten. Dit, omdat er bij graafwerkzaamheden dieper dan 1 meter contact mogelijk is met de aanwezige ernstige bodemverontreiniging.”
 
Conclusie
Ik hoop dat u met me eens bent dat uit hetgeen u hier leest de conclusie kan worden getrokken dat de gemeente Zaanstad niet erg professioneel bestuurd wordt. Voor mij springen er een paar zaken uit. Belangrijk vind ik dat een controlerend orgaan als de gemeenteraad optimaal zijn werk kan doen.. Als dan blijkt dat de informatievergaring van raadsleden stroef verloopt, is dat iets waar snel aan gewerkt moet worden. Die klacht over het beschikbaar krijgen van informatie hoor ik niet alleen van de heer Molenaar, maar ook meerdere oppositiepartijen hebben zich hierover tegen mij beklaagd. Kwalijk vind ik ook dat er blijkbaar belangrijke opdrachten voor onderzoeken mondeling kunnen worden gegeven. Als er niets vastligt, is ook controle onmogelijk. En ik dacht dat Zaanstad zijn lesje met slordigheid wel had geleerd met het convenant met Afvalzorg. Als je daarin vaag vermeld dat je je tot het uiterste zult inspannen, weet je hoe dat later tegen je kan worden gebruikt.

Helemaal niets vastleggen, is dan jezelf volledig overleveren aan de heidenen. Besturen op deze onprofessionele manier met continu financiële problemen levert onrust op. En dat zie je in Zaanstad heel duidelijk, waar bewoners in Nauerna, Krommeniedijk, de Rosmolenwijk en vele andere wijken, nauwelijks meer respect op kunnen brengen voor hun bestuurders.
Ook het nog steeds stijgende aantal locaties met bodemvervuiling in de stad roept onvrede op. Vooral het feit dat er weinig aan wordt gedaan en beschouwd wordt als iets onvermijdelijks. Soms wordt door verantwoordelijken zelfs schouderophalen gereageerd met het argument, je moet niet zuren dat komt door het industriële verleden van deze stad. Maar uit Saendelft blijkt dat de verontreiniging niets met het Zaanse verleden te maken heeft, maar dat de bij het bouwproject gebruikte grond van elders komt. Dus de gemeente heeft betaald voor de hier gestorte vervuiling uit Amsterdam. “Kanniewaarzijn” Ook de aankoop van het dure Hemmesterrrein met vervuilde grond is onbegrijpelijk en onzorgvuldig. Men heeft al  beschermend gereageerd door te stellen dat met een deklaag op het Hemmesterrein kan worden gebouwd. Maar Zaanstad zou onderhand beter moeten weten. Kijk maar naar het Voorslag- en Scadoterrein  Het zijn met het oog op de toekomst allemaal potentiële schadeclaims. We mogen van het gemeentebestuur op dit gebied toch wel meer zorgvuldigheid verwachten. De raad moet maar een motie indienen met als inhoud, de gemeente Zaanstad mag geen grond meer kopen waar geen” schoon grond verklaring” bij is.