Geschiedenis op Dichtbij: Coen en zijn tijd

Die discussie is inmiddels uitgebreid gevoerd en lijkt gesloten met de beslissing van de gemeente om extra informatie over de roemruchte geschiedenis van JP Coen bij het beeld te plaatsen. Over die geschiedenis gaat de serie Coen en zijn tijd, geschreven door Ruud Spruit, oud-directeur van het West-Fries museum. Vandaag hoofdstuk 1 in deze 50-delige wekelijkse serie.
 
Zuigeling in een roerige periode
Op welke dag Jan Pieterszoon Coen werd geboren is niet bekend. Zijn doopdag weten we wel: 8 januari 1587. Coen had dus als sterrenteken Steenbok. De doop vond plaats in de Grote Kerk van Hoorn, zoals nauwkeurig staat opgetekend in de doopboeken. Coens vader was een zekere Pieter Janszoon uit Twisk. Volgens de legende woonde het gezin Coen in de Gravenstraat, maar daarvoor is nog nooit een bewijs gevonden.

Toen Coen werd gedoopt, was de Grote Kerk van beelden ontdaan en wit gekalkt. Van het plafond hing een grote vlag, die in 1573 was buitgemaakt, toen vlak voor de kust bij Hoorn de Spaanse vloot was verslagen, zoals nog te zien is op het fries op de Bossuhuizen aan de Slapershaven. Menige kerkganger die tijdens de ellenlange preken naar de vlag staarde, herinnerde zich nog die triomfantelijke overwinning.

Slag op de Zuiderzee
Het gebeurde op zondagmorgen 11 oktober 1573. Dagenlang lagen de Spaanse schepen te dobberen voor de kust. De geuzenvloot lag een paar kilometer verderop, maar men kon niet aanvallen want dan zouden de schepen aan lager wal raken. Plotseling draaide de wind. De aanvoerders van de Spaanse vloot wilden juist aan tafel gaan, maar de geuzen lieten geen moment verloren gegaan. De zeilen werden gehesen en even later daverde heel Hoorn van de kanonschoten. De mensen verdrongen zich op de dijk om het spektakel te zien. Het krijgsgeschreeuw en het gegil van de gewonden was duidelijk te horen. Na een gevecht van meer dan twaalf uur gaven de Spanjaarden zich over. Admiraal Bossu en zijn prachtige vergulde pronkbeker werden naar het stadhuis gebracht. De grote vlag van het admiraalsschip werd in de kerk gehangen.

Reformatie
Verder was er niet veel te zien in de kerk toen de kleine Coen ten doop werd gehouden. Hoorn had gekozen voor de prins van Oranje en de Reformatie. De monniken en nonnen verlieten ijlings de kloosters in de stad. De beelden werden uit de kerk gesleept. De witkwast ging over de prachtige schilderingen. Het fraaie houtsnijwerk op de kansel met onder meer een voorstelling van het Heilig Avondmaal werd omgedraaid en beschilderd met de tekst van de Tien Geboden. Het was de bedoeling dat de kostbaarheden met zorg uit de kerk zouden worden gehaald, maar de arbeiders die het werk moesten verrichten werden opgehitst door fanatieke stadgenoten en kregen zoveel bier te drinken dat ze ruw te keer gingen.

Burgemeester Binneblijf die een kijkje kwam nemen bij de werkzaamheden, smeet van woede en spijt zijn hoed op de grond toen hij de vernielingen zag. Maar toen was het al te laat. Het Calvinisme was streng zo kort na de Reformatie. Alles wat aan vroegere Roomse gebruiken herinnerde moest verdwijnen. Het orgel zweeg tijdens de diensten. De klokken mochten niet meer worden geluid. De kerk was een plaats van leven en dood. Er werd getrouwd, begraven en gedoopt. De doop vond zo snel mogelijk na de geboorte plaats, want veel zuigelingen stierven in de wieg. Op die koude winterdag was het de beurt aan Jan Pieterszoon Coen. Niemand kon nog vermoeden dat de baby zou opgroeien tot een veelomstreden figuur.

Over Ruud Spruit
Na vijfentwintig jaar directeur te zijn geweest van het Westfries Museum in Hoorn, is Ruud in 2007 met pensioen gegaan. Hij houdt zich nu bezig met het schrijven van boeken en artikelen, het maken van films en het houden van lezingen. Ruud heeft inmiddels zo’n veertig boeken van allerlei aard op zijn naam staan en honderd documentaires voor onder meer Teleac en de regionale omroepen. Ruud is  tientallen malen in Azië geweest voor het maken van tentoonstellingen, het houden van lezingen voor studenten, het maken van programma’s, het schrijven van artikelen.