'Ontwerpen is een nadenkvak'

Bastiaan is met zijn bedrijf gevestigd op een no nonsens locatie aan de Overtoom in Amsterdam. 'We zitten hier met drie architectenbureaus in één grote ruimte. We functioneren alle drie apart, maar werken bij sommige projecten ook samen. Het is ook plezierig om elkaar feedback te kunnen geven.' Bastiaan Jongerius Architecten werkt voor zowel particulieren als bedrijven. Bastiaan werkt op zijn kantoor met een team van vijf personen, bestaande uit tekenaars en projectleiders. 'En meestal hebben we ook een buitenlandse stagiaire, die voor een frisse wind zorgt.'

Bastiaan en zijn medewerkers geven inhoud aan het ontwerpproces en bouwproces, van de eerste schets tot de oplevering. 'Bij elk project zijn we in eerste instantie geïnteresseerd in de ondergrond, zeg maar de achtergrond, de historie van een plek, het verhaal dat die locatie vertelt. Dit proberen we op een zinnenprikkelende manier in ons ontwerp te integreren.'

Hij noemt als voorbeeld een eerdere opdracht bij Cono Kaasmakers. 'De weipoedertoren staat in een prachtig Werelderfgoed-landschap met wolken en polder. Wij hebben er voor gekozen het pand interactief op de omgeving aan te laten sluiten. Het is een technisch gebouw als de droogmakerij zelf, maar dat wil niet zeggen dat je het moet afsluiten van de omgeving. Het moet juist communiceren met het landschap. In de gevel wordt het landschap en de lucht opgenomen en weerspiegeld.'

Een ander voorbeeld is het multifunctionele centrum De Boomgaard. 'Dit centrum wordt zeer intensief gebruikt door diverse groepen, het is het gemeenschappelijke gebouw voor de buurt, een baken in de wijk. Bij het ontwerp hebben we er rekening mee gehouden dat de verschillende clubs van elkaars ruimte gebruik moeten kunnen maken. We hebben ingezet op ruimtelijkheid, met veel open ruimte en zichtlijnen. De school is het hart van het gebouw, elk gebouw heeft een hart nodig.'

Door het open, transparante ontwerp wil het team van Bastiaan ook interactie tussen de verschillende activiteiten stimuleren. 'Bij dit ontwerp telde ook mee dat mensen zich in het gebouw geborgen, 'thuis', moeten voelen. Om een huiselijke sfeer te creëren hebben we gekozen voor het toepassen van vurenhouten whitewash lambrisering, die een warmer aanzicht geeft en tevens zeer onderhoudsvriendelijk is.'

Bastiaan ziet zijn werk als een echt nadenkvak. 'Je moet een ontwerp helemaal uitdenken, er rustig voor gaan zitten. Je moet met zoveel verschillende factoren rekening houden: vernieuwing, duurzaamheid, materiaaltoepassing, toegankelijkheid, etc. Veel gebouwen worden tegenwoordig maar neergezet om het bouwen, dat vind ik erg jammer.'

Glas vormt een belangrijk onderdeel bij de ontwerpen van Bastiaan Jongerius Architecten. 'We zijn heel erg geïnteresseerd in de mogelijkheden van glas. Met dit materiaal kun je heel mooi de opbouw van de gevel en de functie van een gebouw laten zien. En van binnenuit kan je optimaal van het uitzicht genieten.'

'Bij de verbouwing van de stolp in De Rijp vonden we het bijvoorbeeld belangrijk om de oorspronkelijke schoonheid van de boerderij zichtbaar te maken op een eigentijdse manier. We hebben er voor gekozen om met semi-transparante wanden in het vierkant te werken, zodat dit essentiële hoofdopzet van de stolp goed zichtbaar werd.' Ook bij MFC De Boomgaard in Zuidoostbeemster is het nodige glas gebruikt als verwijzing naar de prachtige kassen, en de al gerealiseerde nieuwbouw van Cono heeft een gelaagde gevel met glas.

'In glas is nog altijd veel vernieuwing te vinden, het is een materiaal waar rek in zit. Het is duurzaam, waar veel materialen verouderen, heeft glas eigenlijk maar weinig onderhoud nodig. Het kan bij een dubbel-huid-gevel met glas aan de buitenkant ook functioneren als extra isolatie voor het gebouw. En het biedt extra transparantie.'

De gemiddelde kraamtijd van een project is zo'n 9 tot 12 maanden voor het ontwerp, legt Bastiaan uit. 'En dan 1 jaar om het uit te werken en 1 jaar om het bouwen.' Bastiaan kijkt uit naar de realisatie van de jongste nieuwbouw voor Cono Kaasmakers, waarvoor zijn kantoor de ontwerpprijsvraag won. 'Bij dit ontwerp gaat het om schaalvergroting in relatie tot de landschapswaarden. Wij hebben in ons ontwerp de kernwaarden van de polder verwerkt.'

In de regio Waterland ziet Bastiaan zowel stedenbouwkundige hoogstandjes als faliekante missers. 'Het is een regio met een bijzondere landschapswaarde, het hele gebied Laag Holland is prachtig met haar lintdorpen, Zuiderzeedorpen en polders. Maar het jammer dat bij de snelle groei van de dorpen, er met betrekkelijk weinig 'nadenkwerk' is gebouwd. De landschappelijke inpassing is vaak onderhavig aan de kwantiteit van de bouw.'

Bastiaan vindt dat er te weinig structuur en karakter in nieuwbouw zit. 'Zo wordt er vaak aan de rand van de stad een woonwijk of bedrijventerrein toegevoegd zonder ruimtelijke dragers, zoals grachten, pleinen en dammen dat vormen in de oude centra.' Hij gruwelt van 'witte schimmel' wijken. 'Dit zijn wijken zonder karakter vol met een brij van woningen, zonder herkenbare punten als een waterpartij of een park. Dit vind ik een gemiste kans.' Toch is het niet allemaal kommer en kwel volgens Bastiaan. 'In diverse gemeenten in de regio is er veel aandacht voor de natuur- en landschapswaarden. De rol van instellingen als de Stichting Behoud Waterland en verenigingen die voor de historische kernen opkomen, is zeer professioneel te noemen. In de Beemster heb je bijvoorbeeld het kwaliteitsteam Des Beemsters. Dat is een adviesorgaan dat bij bouw in deze polder let op het behoud van de historische kernwaarden, maar ook een orgaan dat wel meedenkt over eigentijdse en realistische oplossingen.'