Honderdvijftig jaar schaatsplezier in Purmerend

Hoe is anders te verklaren dat de oprichtingsdatum nergens in de archieven is terug te vinden? Het moeten mannen geweest zijn in de geest van 'niet lullen maar poetsen'. Er werden banen geveegd en wedstrijdjes georganiseerd. Was de winter voorbij, dan gingen soms weer enkele jaren voorbij zonder ijspret. Ging het weer vriezen, dan ontwaakte de club uit z'n winterslaap. Pas in 1871 komen we de eerste bestuursleden met naam in de plaatselijke kranten tegen.

Op de Beemsterringvaart werden kortebaanwedstrijden georganiseerd waarbij het prijzengeld ten goede kwam aan hulpbehoevende plaatsgenoten. Winnaar W. Veldhuizen stond zijn premie - in de vorm van een wollen deken, spek en bonen - af aan de weduwe Hekelaar. Deze combinatie van sport en maatschappelijke hulp is een traditie die binnen de ijsclub en tot op heden voortgezet.

Baanvegers

IJsclub Purmersteijn kreeg in 1881 concurrentie van de nieuw opgerichte IJsbaanclub Eendracht. Concurrentie is een groot woord, want al spoedig bleek dat de ijsbaanclub andere doeleinden nastreefde. Samen met ijsclubs uit de directe omgeving werd een netwerk van banen uitgezet om toertochten te organiseren. Ook hier kwam het sociale aspect naar voren: om deze vorm van ijstoerisme te kunnen organiseren werden baanvegers aangesteld. Uit de contributie van de leden, aangevuld met een subsidie van de gemeente, konden werklozen betaald worden. In deze tijden van grote seizoenswerkloosheid - zonder de hedendaagse sociale voorzieningen - een welkome bijdrage voor armlastige gezinnen.

Maar als baanvegen werk wordt, kan er ook gestaakt worden! In november 1921 haalde een staking van Purmerendse baanvegers de voorpagina's van alle kranten. Ondanks subsidie van de gemeente bleef er een gat tussen de eis van de vakbonden en het uurloon dat door de ijsbaanclub kon worden opgebracht. Uiteindelijk werd een compromis bereikt, waardoor in januari de werkverschaffing kon worden voortgezet.

In 1908 kreeg IJsclub Purmersteijn echt concurrentie van een nieuwe ijsclub. IJsclub De Oude Haven ontleende z'n naam aan de ijsbaan in de balkenhaven van Brantjes aan de Purmerweg. Hier werden wedstrijden georganiseerd om geldprijzen en levensmiddelen. Prijsuitreiking vond steevast plaats in café De Noordster op de Koemarkt. Niet toevallig dat secretaris J. van 't Hoff eigenaar en uitbater van dit établissement was: zo kon het aangename met het nuttige worden verenigd.

IJsclub Purmersteijn moet met jaloerse ogen gekeken hebben naar z'n concurrent. Een eigen ijsbaan was een regelmatig terugkerend agendapunt op de jaarvergaderingen. Voor het eerst worden geluiden gehoord om een baan te maken op een onder water gelopen stuk land. Pas in de jaren vijftig van de vorige eeuw konden deze plannen tot uitvoering worden gebracht.

Na ontbinding van IJsclub De Oude Haven in 1929 kreeg Purmersteijn weer het alleenrecht. De meeste clubactiviteiten vonden plaats op de Nieuwe Haven bij de Purmersteenweg. Hier werden wedstrijden schoonrijden georganiseerd, terwijl in echt strenge winters ook de arrensleden op de Where en de Beemsterringvaart te zien waren.

IJstoerisme

In 1894 werd de IJsbond Hollands Noorderkwartier opgericht, een overkoepelende organisatie met als doel het ijstoerisme te bevorderen. Door samenwerking van alle ijsclubs konden zo over geheel Noord-Holland brede, goed onderhouden ijsbanen worden gemaakt en onderhouden. De Bannetocht, de Eilandspoldertocht en de Zeevangstocht vinden hier hun oorsprong. De Purmerendse IJsclubbestuurders Velthuis, Switzer en Grandadam waren vertegenwoordigd bij de oprichtingsvergadering in Oosthuizen.

De IJsbond groeide als kool: van 39 leden in 1901 tot 115 in 1908. In haar hoogtijdagen telde de IJsbond wel zo'n 25.000 leden. Met zo veel leden was het mogelijk om de historisch geworden dorpentochten te organiseren. Massa's mensen kwamen op de been voor deze prestatie- en wedstrijdtochten. Purmerend was meestal een van de startplaatsen en speelde in de organisatie een prominente rol.

Tijdens de oorlog moeten de IJsclub en de IJsbaanclub zijn gefuseerd. Na de oorlog worden de schaatsen al weer snel ondergebonden op de ijsbaan aan de Wilhelminalaan. Tot beginjaren vijftig werd dit terrein in strenge winters onder water gezet. Daarna werd het land van Segers - begrensd door de Where en de Purmerringvaart - benut als ijsbaan. Toch werd de noodzaak van een betere locatie ingezien.

Tijdens de receptie in 1962 ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan greep de voorzitter in zijn rede de gelegenheid aan om burgemeester Kooiman een toezegging te ontlokken. Er leek een ijsbaan te komen in de wijk Overwhere, vlakbij de Rivierenlaan. Ook dit plan strandde. Uiteindelijk belandde de club in de Wheermolen, aan het Trimpad. Hier kwam - na vele vergaderingen en even zovele bestuurswisselingen - een samenwerking tot stand met postduivenvereniging BEP en met duikvereniging Trilobiet. Er kwam een nieuw clubgebouw met een skeelerbaan die de oude IJsclub een nieuw elan gaf: zowel 's zomers als 's winters kan er gesport worden en daadwerkelijk invulling worden gegeven aan haar sportieve en maatschappelijke doelen: vermaak, zowel recreatief als in wedstrijdverband.