'School moet vooral een veilige en inspirerende plek zijn'

In het donker fietsen grote groepen kinderen naar de Scholengemeenschap De Triade aan de Nijverheidsstraat in Edam. De meesten met en sommigen zonder licht. En natuurlijk met z'n drieën naast elkaar. Het is oppassen op de smalle landweggetjes. Bij het hek voor het schoolplein staan twee collega's van Jos. Zij heten iedereen, op de eerste dag na de kerstvakantie, welkom. Verrast door zoveel persoonlijke aandacht, in een wirwar van honderden leerlingen, zoek ik mijn weg naar de voordeur.

Vandaag een ochtend 'Meelopen Met' leraar geschiedenis en maatschappijleer Jos Lutz. Hij werkt drie dagen. Daarvan zijn er twee lesdagen, vergaderingen en ander papierwerk en één dag leerlingenbezoek op stage-adressen. Eerst twee uur maatschappijleer aan klas 3 (elektro). Allemaal jongens. De les is in zijn eigen klas waar onder andere foto's hangen van zijn mentorleerlingen. Hij kent ze goed. Weet hoe hun persoonlijke situatie is en heeft regelmatig contact met ouders.

Over beleefdheid hoeft niemand zich druk te maken

Alle leerlingen worden door Jos persoonlijk bij de deur welkom geheten en van bijna allemaal krijgt hij 'de beste wensen'! Politici die zich druk maken over beleefdheid op school hoeven dat echt niet te doen; deze leerlingen zeggen 'mijnheer' en spreken hem met u aan. 'Ik laat het aan henzelf over. Stel mij altijd voor met mijn voor- en achternaam. Zij maken de keuze', zegt Jos.

'Ik heb overwogen om te staken', valt Jos met de deur in huis, 'maar aangezien ik jullie al twee weken niet heb gezien, ben ik toch maar gekomen'. Hij legt uit over het hoe en waarom van de bezuinigingen in het onderwijs en de eventuele gevolgen ervan. Een leerling in een klas later vindt dat Jos er niet had moeten zijn vandaag. 'Mijnheer, als u niet staakt, mag u straks niks zeggen. Want wie zwijgt, stemt toe!' Hij heeft de lessen maatschappijleer goed gevolgd.

Elke leerling krijgt een beurt om 'breaking news' voor de klas te brengen. De 16-jarige Alen brengt zijn verhaal over overstroming, zandzakken en een opblaasbare dijk. De leerlingen kunnen vragen stellen en Jos vult aan. Over de betekenis van eb en vloed en de waterhuishouding in Nederland. De informatie gaat er zo op een speelse manier in. Alen wordt beoordeeld op de opbouw, de presentatie, boeié (boeiend) en voorbereiding van zijn nieuws. Dat cijfer telt mee op zijn lijst.

'Graag wat  harder luisteren'

Ondertussen gebeurt er veel in de klas. Sommigen zijn het doelwit van pesterijen en anderen hebben constant het woord. Spelen met telefoons en hebben een koptelefoon met muziek op. Zonder enige stemverheffing wordt de telefoon afgepakt, de koptelefoon gaat op stil. Deze eerste dag na de vakantie blijkt voor velen een beproeving als het gaat om aandacht. Een opmerking als 'Mijnheer, u praat zo zacht. Ik versta u niet!', pareert Jos met 'dan moet je wat harder luisteren'!

Als ik later aan Alen Silahli vraag waarom sommige jongens toch steeds zo beledigd worden, antwoordt hij dat het 'gewoon spelen' is. 'We zijn allemaal vrienden van elkaar', verzekert hij. Hij wil later accountant worden, gaat na deze school naar het MBO. Ook voetbalt hij graag bij Wherevogels A1. Met af en toe een biertje en soms roken. 'Maar met roken ga ik stoppen', zegt hij. Hij heeft een doel. Dan blijkt die jongen met al die praatjes, toch ook gewoon leuk en aardig te zijn. 'Je moet weten hoe dat met pubers werkt', zegt Jos later over de pesterijen. 'Helaas is het niet altijd allemaal onschuldig'.

Niet alle leerlingen zien nu het nut van school in

De les maatschappijleer van vandaag gaat over een artikel in de Telegraaf waarin minister Ivo Opstelten zegt 'uit een voorlopige inventarisatie te hebben begrepen dat het aantal telefoontjes tijdens oud en nieuw bij hulpdiensten is gestegen ten opzichte van vorige jaar'. Ook zou het geweld tegen hulpverleners zijn toegenomen. Er wordt over gesproken, de moeilijke woorden uitgelegd en de leerlingen moeten vragen over het artikel beantwoorden. Duidelijk is dat de ene klas het verhaal makkelijker absorbeert, dan de andere. Is de tekst links of rechts, wat is spierballentaal en lik op stuk beleid?

Niet alle leerlingen zien zo op het oog het nut van school in. Liever willen zij werken. Kunnen ze een hoop geld verdienen, vinden zij. Ook weer een onderwerp voor een leraar maatschappijleer om op in te stappen. 'Het gevolg is dat je dan je leven lang ongeschoold werk moet doen. Als je 22 bent of ouder doe je nog steeds hetzelfde. Dan krijg je spijt geen diploma te hebben. Want een baas neemt liever een goedkope kracht aan van 18 jaar dan jou'. Barry (16) is zo'n jongen. Gouden handen. Maakt wat hij ziet. Toont trots zijn scooter en kijkt verstoord op als ik 'brommer' zeg. (sorry Barry!). Hij laat zijn mentor Jos en mij zien wat hij er allemaal aan versleuteld heeft. Jos snapt het. Ik niet. Ik zie hem morgen op zijn stage-adres.

Natuurlijk Leren;  voor leerlingen die moeite hebben met boeken en cijfers

De mogelijkheden op de Triade zijn groot. Alle leerlingen krijgen in het eerste jaar de gelegenheid om kennis te maken met de opleidingsmogelijkheden van de Triade. Er zijn 3 instroomniveaus: het vmbo basis/kader, mavo en havo/vwo (onderbouw). Leerlingen met vmbo advies kunnen kiezen uit het vakcollege (techniek) of Cultuureducatie. Op elk niveau is er bovendien een extra mogelijkheid aan de speciale sportklas deel te nemen.

Jos heeft zich een aantal jaren geleden ingezet om het zogenaamde 'Natuurlijk Leren' voor de onderbouw te introduceren. Speciaal voor de leerlingen die moeite hebben met het gebruik van studieboeken, huiswerk, tentamens en toetsen en cijfers. Het gaat er daarbij om te doen waar je goed in bent. Tijdens het 'Natuurlijk Leren' is het aantal leerlingen per klas kleiner en biedt het grotere en vaste lokaal meerdere mogelijkheden. De 'Natuurlijk Leren' groepen zijn alleen voor de onderbouw leerlingen.

Hoewel Jos geen klas 'Natuurlijk Leren' meer heeft, valt hij vandaag in voor een zieke collega om zo de uitval zo klein mogelijk te houden. 'Eigenlijk vind ik dit hartstikke leuk. Zou dit wel weer vaker willen doen. De kinderen werken met behulp van projecten aan een portfolio die elke 6 weken met hen en de ouders wordt besproken. Alle elementen van het vakkenpakket zit er in. Als de leerlingen in het derde leerjaar komen, vragen andere docenten wel eens: 'Wat hebben jullie gedaan met die kinderen?' Ze zijn rustiger, luisteren beter en kunnen de druk van school nu veel beter aan.'

Jos laat mij de school zien. Talloze lokalen waar kinderen en docenten bezig zijn. Praktijklokalen waar zij-instromers, en soms ook voormalig leerlingen, met veel plezier en inzet lesgeven in metaaltechniek, metselen, hout, elektro, ICT, maar ook style en design en kunstzinnige vorming. Het is een wirwar van zich verplaatsende leerlingen als de toeter is gegaan. En allemaal zeggen de leerlingen: 'Dag mijnheer'. Ook Imane Mahssan die op het katholieke Volendamse Don Bosco College niet welkom was met hoofddoek. Zij geeft Jos een hand en wenst hem het beste voor komend jaar. 'Ik vind het nog steeds fijn dat we haar hier een plek hebben kunnen bieden', zegt Jos.

'Lesgeven is niet alleen kennis overdragen'

Elke lesochtend gaat Jos op de fiets van Purmerend naar Edam en omgekeerd. Met veel plezier. 'Maar wat mij wel eens in de schoenen zakt, is het feit dat er zo veel papierwerk en ander werk bij komt. Handelingsplannen schrijven, voorbereiden, kopiëren, vergaderen. Daar gaat zo veel tijd in zitten. En die besteed ik liever aan de leerlingen. Want daar ligt mijn passie. Ook komt er steeds meer andersoortige begeleiding bij. Net zoals op alle andere scholen, komen hier ook kinderen met zogenaamde 'rugzakjes'.

Omdat ze een autistische stoornis hebben of ADHD. In het kader van het 'Passend Onderwijs' zullen ze straks een plek krijgen in het reguliere onderwijs. En dat is ook goed. Maar de bijbehorende extra financiën voor ondersteuning dreigen nu grotendeels te verdwijnen. Bovendien zijn er ook jongeren met problemen en hulpverlening. Als mentor ben je daar ook bij betrokken. Lesgeven is dus beslist niet meer alleen kennis overdragen'.

Bron: Waterland Welzijn 22-01-2012