Na borstkanker op zoek naar 'nieuwe ik'

Het leven van de meeste vrouwen staat volledig op z'n kop als borstkanker is geconstateerd. Zij belanden in een stroomversnelling van onderzoeken, foto's, punctie's en gesprekken. In het Waterlandziekenhuis is het de nurse practitioner die het proces in de juiste banen probeert te leiden als de vrouw daar voor het eerst komt.

De nurse practitioner maakt onderdeel uit van een team van chirurgen, verpleegkundigen, radiologen, oncologen en maatschappelijk werkers die met elkaar het onderzoek doen en samen met de patiënt het behandelplan opstellen.

Roze lintje symbool voor kwaliteit

In het kader van 'Oktober - Borstkankermaand' een gesprek met nurse practitioner Truus Smit en chirurg Pieter Poortman van het mammacare team. Onlangs heeft De Borstkanker Vereniging Nederland opnieuw het roze lintje aan het ziekenhuis toegekend. Symbool voor de goede kwaliteit van zorg aan borstkankerpatiënten. 'Wij vinden dat heel belangrijk en zijn er ook trots op,' zegt Poortman die gemiddeld zo'n 50 vrouwen per jaar aan borstkanker opereert.

In het Waterlandziekenhuis komen vrouwen die door de huisarts of vanuit de 'borstenbus' worden doorgestuurd naar het mammacare team. Andere ziekenhuizen kiezen ervoor hun patiënten met verdachte knobbeltjes direct door te sturen naar de röntgenafdeling die in zo'n geval de diagnose aan de patiënt meedelen.

Ik wil nú die kanker

uit mijn lijf

'Er is maar één ding dat ik nu wil en dat is de kanker uit mijn lijf,' zeggen de meeste vrouwen als bij hen borstkanker is gevonden. Alles is er op gericht zo snel mogelijk korte metten te maken met het kwaadaardige gezwel dat zich in hun lichaam heeft ontwikkeld. Daarbij realiseren de meesten zich dat je je voor de operatie lichamelijk gewoonlijk goed voelt, maar dat daarna heel wat verandert.

Natuurlijk weten behandelaars ook dat vrouwen een snelle behandeling willen, maar nurse practitioner Truus Smit trapt soms ook een beetje op de rem om ook het emotionele aspect aan de orde te laten komen. 'In principe kunnen de vrouwen binnen vijf dagen dat de huisarts hen doorstuurt terecht op de mammapoli van het ziekenhuis. Dan vinden de onderzoeken op één dag plaats en volgt de voorlopige uitslag binnen 24 uur. Dat is dus heel snel en heel spannend.' Over het algemeen vindt de operatie binnen twee weken plaats. Dat wachten is weliswaar een spannende tijd, maar geeft vrouwen ook de tijd om zich emotioneel voor te bereiden.

Weten wat

mogelijkheden zijn van groot belang

De vrouwen worden eerst door Truus gezien, die met hen van alles doorneemt. Voorgeschiedenis, hormonale situatie, onderzoek en dan het aftekenen van de plek waar de knobbel(s) is gevonden. Vervolgens wordt de vrouw gezien door de chirurg die beslist of én welke foto's er moeten worden gemaakt (röntgen/echo/MRI). De radioloog kan ter plekke besluiten om een punctie te doen en wat weefsel weg te halen. Truus Smit legt de gang van zaken eerst goed uit aan de vrouw en gedurende de dag is zij beschikbaar om verdere ondersteuning en uitleg te geven.

Nieuw is ook de MammaPrint. Truus Smit: 'Dat is een genetisch onderzoek, waarbij tijdens de operatie een stukje weefsel uit de tumor wordt weggenomen. Na onderzoek daarvan in Amsterdam, kan de uitslag daarvan helpen bij het richting geven aan het behandelplan. Ook deze mogelijkheid bespreken wij met de patiënt.'

Alles is er op gericht de vrouw voortdurend te informeren. Want kennis kan (emotionele) rust geven. Weten wat de mogelijkheden zijn en alles goed doornemen met deskundigen is van groot belang. Moet er meer onderzoek worden gedaan, wordt een borstbesparende operatie geadviseerd of een amputatie, of moet soms eerst worden begonnen met chemotherapie?

Na het weghalen van het gezwel wordt ook de schildwachtklier (poortwachtersklier) verwijderd om te kijken of de tumorcellen zich verspreid hebben naar de lymfeklieren. Als deze poortwachtersklier is aangedaan met kwaadaardige cellen volgt meestal verwijdering van de rest van de okselklieren. De verwijderde tumor wordt uitgebreid bekeken om te zien of de snijranden schoon zijn, hetgeen een vereiste is om daarna te bestralen. Als de snijranden niet schoon zijn, moet een ruimere excisie of een amputatie plaatsvinden.

Borstkanker bij

jonge vrouwen vaak agressiever

Het is dan ook altijd heel spannend als de patiënt bijkomt uit de operatie om te horen wat is aangetroffen en wat exact is gedaan. Zo is een operatie van een jonge vrouw van 30 jaar, een andere dan die van een vrouw van bijvoorbeeld 55 Poortman: 'Jonge vrouwen hebben meestal nog een kinderwens. Daar moet je dus rekening mee houden. De kankersoort die jonge vrouwen hebben is ook vaak agressiever. De celdeling is over het algemeen sneller dan bij oudere vrouwen die de overgang al achter de rug hebben. Op dit moment krijgt 1 op de 8 vrouwen borstkanker en is de grootste groep boven de 50 jaar.'

Toch blijft het bepalen van de diagnose een moeilijke zaak. 'In veel gevallen is het direct duidelijk waar de tumor zit en wat we ermee moeten doen, maar soms is het moeilijk te zien op de foto's en is een MRI nodig. We bespreken de uitslagen dan ook altijd in het hele team om met zoveel mogelijk input tot een juist behandelplan te komen.'

Samenwerking met andere ziekenhuizen

Het samenwerkingsverband Esperanz (Experts in oncologische zorg) tussen het Westfriesgasthuis, Zaans Medisch Centrum en het Waterlandziekenhuis krijgt steeds meer vorm. Zo worden sommige patiënten in dit multidisciplinaire team besproken om tot een juist oordeel te komen. Er wordt een ruimte gebouwd in Hoorn waar straks alle patiënten uit deze ziekenhuizen kunnen worden bestraald.

Ook de nabehandeling blijft van groot belang. Nadat de vrouw is geopereerd, er eventueel bestraling en/of chemo heeft plaatsgevonden en zorg is besteed aan de wond, komt de vrouw in elk geval na 3 maanden weer terug. Het mammacare team blijft haar vijf jaar volgen. Er wordt niet alleen bekeken hoe het lichamelijk met haar gaat, maar ook mentaal wordt zij begeleidt. Zo wordt vanuit het samenwerkingsverband de zogenaamde 'Lastmeter' gebruikt waarmee wordt geïnventariseerd waar vrouwen problemen mee hebben. Dat kunnen praktische problemen zijn maar ook gezins- en sociale problemen, emotionele problemen, religieuze en spirituele problemen. Aan de hand daarvan wordt eventueel verdere ondersteuning geboden.

We willen laagdrempelig en aanspreekbaar zijn

Chirurg Pieter Poortman benadrukt dat ook het programma 'Herstel en Balans' van groot belang is. Dat programma kan worden gevolgd; ook weer met behulp van het ziekenhuis. Truus Smit: 'Vrouwen moeten toch weer op zoek naar hun eigen nieuwe Ik. Soms blijft de concentratie en de energie minder. Het vertrouwen in het lichaam moet weer terugkomen.'

'Als mammacare team werken we eraan om de zorg steeds verder te verbeteren. We willen laagdrempelig en goed aanspreekbaar zijn. Gelukkig zijn vrouwen ook steeds mondiger en weten ze ons te vinden als dat nodig is,' besluiten ze.