En dus zijn er in de stad kleine tekens aan de wand die verwijzen naar die slaventijd. Een wandelroute voert u langs deze soms goed verstopte details op en in oude historische gebouwen. Sjoerd Jaarsma van Kosmopolis Utrecht -een organisatie die kunst en cultuur inzet om de dialoog tussen bevolkingsgroepen te voeden - is nauw betrokken geweest bij de totstandkoming van de wandelroute 'Sporen van slavernij'.

Het eerste deel van de GPS-wandelroute is klaar en in 2012 volgt een uitgebreide papieren versie. De wandeling is een initiatief van het Centre for the Humanities van de Universiteit Utrecht en Kosmopolis Utrecht, in aanloop naar de viering van 300 jaar Vrede van Utrecht in 2013 en de 150e jaardag van de afschaffing van de slavernij in Nederland.

"Het Centre for the Humanities is zo'n anderhalf jaar geleden begonnen met onderzoek naar slavernij", legt Jaarsma uit. "Niet vanuit het idee 'slavernij is zielig', maar om breder inzicht te krijgen. Er is namelijk weinig onderzoek naar slavernij gedaan. Ook wetenschappers praten elkaar vaak na. Tot dusver gold: slavernij is slecht en dat is het. Onderzoek naar negatief beladen onderwerpen vindt sowieso weinig plaats omdat er nauwelijks geld voor wordt vrijgemaakt.

Centre for the Humanities vult deze lacune nu op, met onderzoek maar ook met lezingen. Daarvoor haalt het belangrijke wetenschappers naar Nederland, zoals prof. Catherine Hall, dé specialist in slavernij.""Het eerste land dat slavernij afschafte, was Haïti. Daar brak een slavenopstand uit (1791) tegen de Fransen die uiteindelijk door de slaven werd gewonnen. 

Frankrijk, met de Franse Revolutie van 'Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap' net achter de kiezen, volgde in 1794. Engeland ging in 1833 overstag onder invloed van de Quakers. Daar stond op een gegeven moment zelfs de doodstraf op slavenhandel. Als er bij controle op een schip slaven werden gevonden, konden de bemanningsleden ter plekke worden opgeknoopt. 

In 1863 maakte Nederland als een van de laatste koloniale machten een einde aan slavenarbeid en slavernij. Zolang slavenhandel lucratief was, ging Nederland gewoon door. Pas toen die andere landen stopten en er geen handel meer was, stopte Nederland ook.""Het verbod op slavernij en dwangarbeid is nu opgenomen in het Handvest van de Verenigde Naties.

Maar slavernij was eeuwenlang een geaccepteerd maatschappelijk gegeven. Dat zie je weerspiegeld in verschillende gebouwen in Utrecht. Neem het voormalig postkantoor aan het Neude. De zes beelden die binnen in de hal staan, zijn een huldeblijk aan de mooie handel die we toen hadden. Ja, handel met een 'luchtje', zoals we er nu naar kijken. Maar daaraan gingen de makers toen voorbij. De beelden waren een uitroepteken bij die welvarende tijd dat Nederland over de zeeën voer en behalve aan specerijenhandel ook meedeed aan handel van slaven.  

Zo tref je op het huis aan de Oudegracht 80 een gevelsteen aan met de titel 'De Spaansche Zee, een driemaster die verwijst naar het verschepen van producten uit Indië en Suriname in de tijd van Verenigde Oost- en West-Indische Compagnie. Niet alles wat in de wandeling 'Sporen van Slavernij' is opgenomen, is echt oud. Zo is er bij de Oudegracht 20 de lantaarnconsole 'Moriaan' te vinden uit 1972. De siersteen laat een welgestelde man zien, gezeten op de schouders van vier geketende slaven."

"De wandeling eindigt bij de Winkel van Sinkel, het eerste grote warenhuis in Nederland, gebouwd in 1836. De Winkel van Sinkel verkocht producten waarvan de grondstoffen uit de koloniën afkomstig waren, zoals zijde en katoen. Het is waarschijnlijk dat de grondstoffen onder meer door slavenarbeid op plantages werden geproduceerd. Maar daarnaast is het warenhuis een toonbeeld van het einde van de handelstijd en het begin van de industrialisatie en massaconsumptie."

"De wandeling 'Sporen van slavernij' doet je beseffen hoe relatief onze waardeoordelen zijn. Destijds was slavernij heel gewoon, nu kijken we er heel anders tegenaan. En in de toekomst?"De GPS-route, met stemgeluid van Denise Jannah, voert de wandelaar langs zes punten in de stad en geeft naast veel informatie ook doorkijkjes aan de hand van tweehonderd jaar oude tekeningen en etsen van de stad Utrecht uit het Utrechts Archief. In 2012 wordt de wandeling met nog eens zes kenmerkende slavernijsporen uitgebreid.

Op de website is de app voor de GPS-wandeling gratis te downloaden.