Schooltijd van weleer herleeft in Warsenhoeck

Bij elk museum krijgt de bezoeker een stempel. Wie ze alle zeven verzameld heeft, ontvangt een presentje. Nieuwegein blikt terug op het basisonderwijs. De expositie beslaat de begane grond en de hooizolder. Daar is zelfs een lokaal met oude schoolbanken en wandplaten nagebouwd. De vitrines tonen hoe de verschillende schoolvakken zich ontwikkeld hebben.

Veel aandacht is er voor het leren lezen en schrijven. Aanvankelijk schreef men met een ganzenveer en inkt, later met een kroontjespen. Daarnaast werd ook de lei met een griffel gebruikt. Was de lei vol, dan haalde je er een vochtig sponsje over en kon je opnieuw beginnen. Daarna kwamen de schrijfschriften met lijntjes waar je netjes tussen moest blijven. De kroontjespen werd vervangen door een balpen of een vulpen. Had je foutloos gewerkt, dan kreeg je behalve een grote rode krul ook een mooi plaatje of een stempeltje. Hoe het moderne schrijfonderwijs er uit ziet, toont de expositie niet. Dat is überhaupt een beetje een manco: jongeren en kinderen moeten wel hun ouders of grootouders meenemen om hen te vertellen over hun eigen schooljaren. Er is nauwelijks informatie bij de voorwerpen aangebracht.

Leren lezen gebeurde met een leesplankje. Die was er in de varianten 'aap, noot, mies', 'aap, roos, zeef' en 'jaap, bal, fik'. Het lezen werd verder geoefend met de verhalen over Ot en Sien, geschreven door Ligthart en Scheepstra en door Cornelis Jetses van prachtige illustraties voorzien. De Haarlemse schoolmeester P.J. Prinsen was van mening dat kinderen eerst moesten leren lezen, voordat ze met schrijven begonnen. Hij ontwikkelde een kast met links vakjes met de verschillende klinkers en rechts de vakjes met de medeklinkers. In het midden kon daarmee dan de tekst gemaakt worden.

De meesters waren destijds nog gekleed in driedelig kostuum met stropdas, de juffen in degelijke jurken. Tegenwoordig volgen beide groepen de laatste mode en misstaat een spijkerbroek niet. Het is tekenend voor de afstand die er destijds was tussen de onderwijzers en de kinderen. Tegenwoordig staan ze veel meer naast de leerlingen.

Hoewel de computer niet meer is weg te denken uit het leslokaal, werd ook vroeger al het onderwijs verlevendigd. Wie herinnert zich niet de prachtige schoolplaten van Isings die je als kind helemaal terugvoerden naar oude tijden, zeker wanneer je een meester of juf had die goed kon vertellen. Bij de aardrijkskundeles werden grote kaarten gebruikt waarop plaatsen waren aangeven maar zonder plaatsnaam. Die moesten uit het hoofd geleerd worden. De rijtjes zitten er nu nog: Delden, Goor, Rijssen, Nijverdal of Bali, Lombok, Sumba, Sumbawa.

Het onderwijs was nog klassikaal en tafels werden hardop met de hele klas opgedreund, om nooit meer te vergeten. Als hulpmiddel bij het rekenen werden telramen gebruikt, zeg maar de rekenmachine van vroeger.

Onmisbaar onderdeel voor meisjes was de handwerkles. Daar leerde je kleedjes haken, breien en de gaten in breisels te repareren door mazen en stoppen. Maar ook borduren, zomen, knopen aanzetten en knoopsgaten maken, zoals te zien is op een prachtige merklap van een tienjarig meisje uit 1915-1916. Er hangt ook een exemplaar uit 1874.

De hele eeuw door hebben kinderen een rapport gekregen. Op de Hooizolder liggen exemplaren van 1923 tot 2006. Twee jaar kleuterschool en zes jaar lagere school, eventueel gevolgd door een zevende en achtste leerjaar, kennen we nu als groep 1 tot en met 8 van de basisschool. Op de christelijke school met de Bijbel in Jutphaas kregen de leerlingen in 1958 bij het verlaten van de school zelfs een met Bijbelse prenten versierd document mee, ondertekend door meester Hanselaar. De expositie vertelt niet hoe het zat met de scholen van de verschillende denominaties, de spreiding van de scholen of de opkomst van nieuwe onderwijstypen in Nieuwegein. Het blijft allemaal vrij algemeen.

Museum Warsenhoeck (in het Natuurkwartier, bij de kinderboerderij) is elke woensdag, zaterdag en zondag geopend van 14.00 tot 17.00 uur. Toegangsprijs 2 euro, gratis voor kinderen tot 13 jaar, Rabobank- en U-pashouders. Tip: bekijk ook de expositie over kastelen en buitens in en rond Nieuwegein.