Alles zit erin. Liefde, emotie, humor en kennis.
Interview Saskia Stoelinga: vrijdag 03-02-2012,publicatie: woensdag 08-02-2012
Leiden en omgeving: “Overgang is geen ziekte,maar een natuurlijk proces”Janny Ledeboer
Koptekst:
Consulente Janny Ledeboer zorgt ervoor dat de vrouw en de jaren daarna geen tranendal worden.
‘Je weet nooit van tevoren wat je als vrouw zult ervaren’
Tijdens de koffie ontstaan de mooiste gesprekken. Van de hak op de tak, serieus, humorvol, maar ook met ontboezemingen. Daar gaan we voor. De verslaggever neemt taartjes mee voor Janny Ledeboer - Noot die het taboe van de overgang doorbreekt door er met kennis en humor over te vertellen. ,,Het is niet alleen een periode met klachten, maar ook een overgang naar een nieuwe levensfase.’’
Janny Ledeboer
Status: Verpleegkundige - al 40 jaar - met de nodige specialisaties op gynaecologisch, verloskundig, leidinggevend en managementgebied. Sinds 2000 overgangsconsulente. Ze houdt spreekuur in Leiden en Rijnsburg. Getrouwd met Dik. ,,Een leuke Leidse man die net is gepensioneerd. Nog leuker is dat hij nu gastheer is in het Rijnland Ziekenhuis. Het is belangrijk om ook na het arbeidzame leven eigen bezigheden te houden.’’
Reageert op: Ouder worden.
Haar reactie: ,,Niet ernstig. Geen schaamtegevoelens meer. Grenzen stellen: want je hoeft je ook niet meer te bewijzen. En breng onder woorden als er iets niet loopt. Ga niet zitten simmen. Onderneem dingen, een mens is niet geschapen om alleen te zijn.’’
Geluk: ,,Gezondheid en dagelijks genieten. Dat ik de telefoon kan pakken om een kaartje voor een theatervoorstelling te reserveren. Dat ik met mijn familie en vrienden over een paar weken als wij 25 jaar getrouwd zijn kan dansen op ons feest. Daar houden wij zo van.’’
Onder nieuwe levensfase:
,Opvliegers, slecht slapen, pijn in de gewrichten vooral handen en heupen, geen zin in seks, piekeren, gespannen borsten, droge vagina en last van stemmingen en emoties. Welke vrouw van rond de vijftig jaar herkent zich niet in deze algehele malaise? Ik zeg weleens het is een tweede puberteit alleen weet u zich nu te gedragen.’’ Janny Ledeboer zit ontspannen op haar stoel in haar werk- praktijkkamer. Ze luistert gespitst naar de verslaggever die tussen de vragen door haar eigen klachten ventileert, maar ook bagatelliseert. Ze moet er smakelijk om lachen en komt met het voorbeeld van haar zus. ,,Mijn zus dacht dat de overgang onzin was. Totdat ze er midden in zat en mij huilend belde. Ze weet nu dat er voor dat rot en ellendig voelen oplossingen zijn. Ze begrijpt dat opvliegers je kunnen uitputten en dat seks niet de hoogste prioriteit heeft. Toch geldt: ieder lichaam reageert anders. Je weet dus nooit van tevoren wat je als vrouw zult ervaren.’’
Verpleegkundig Overgangsconsulente is ze geworden, omdat ze merkte dat op de overgang een taboe rust.
,,Veel vrouwen schamen zich. Zelfs met vrouwen van hun eigen leeftijd wordt weinig over dit onderwerp gesproken. Het blijft vaak bij klagen. Jammer want er is veel aan te doen.’’ Vrouwen komen uit zichzelf of via een verwijzing van huisarts of gynaecoloog. Haar consulten worden door de zorgverzekeraars vergoed. ,,Dat voelt inderdaad als een erkenning. Het is ook geen overbodige luxe’’, zegt ze blijmoedig. ,,Even doorvragen levert niet zelden een lange waslijst aan klachten op, ook op seksueel gebied. We bouwen onze vruchtbare periode af, maar hebben gemiddeld toch nog 32 jaar te gaan. Dat moet geen tranendal worden. Overgang is geen ziekte, maar een natuurlijk proces waar je wel behoorlijk ziek van kan worden.’’
Ze kreeg zelf rond die tijd borstkanker en een burn-out. Een samenloop van omstandigheden waar ze veel van heeft geleerd. ,,Hoe eerder je weet wat de overgang met je doet, hoe beter. Preventief zeg ik: Zorg dat je op je 45ste goed in je vel zit. Niet alleen lichamelijk, maar ook in je hoofd en op je werk. Dat scheelt een hoop narigheid. De fase waarin je daarna terecht komt, brengen veel levensvragen met zich mee. Zaken als onverwerkt leed, een wankel huwelijk, kinderen die uitvliegen, kleinkinderen die oppas nodig hebben, kunnen behoorlijk opspelen. Vrouwen die altijd iedereen intensief hebben verzorgd, beseffen opeens dat zij er ook nog zijn. Dat kan leiden tot heftige aanvaringen, maar ook tot een andere invulling. Terwijl de partner vaak het liefst op oude voet door wil. Twee idealen die botsen.’’
Hoewel ze geen diploma heeft voor de mannelijke overgang - de penopauze - weet ze wel dat die heren de gevoelens en klachten van hun vrouwen totaal niet herkennen. ,,Daarom is samen praten over deze lastige periode, waarin minder fysiek contact is, zo belangrijk. Vraag ook om zijn hulp en inzet. Je moet er samen aan werken. Anders komt dat gebroken huwelijk er ook nog eens bij.’’
Wat gebeurt er na een halve eeuw in dat vrouwenlijf? Janny Ledeboer wil vooral niet belerend overkomen. Ze pakt de Hormonologen erbij. ,,De tekst van dat schitterend toneelstuk is gebundeld in een hilarisch boek. Hier staat alles op een voortreffelijke manier in. Het komt er in het kort op neer dat onze eitjes op zijn en dat we geen oestrogeen en progesteron meer aanmaken. Die afbouw moet zo rond de 57 jaar gestabiliseerd zijn. Tien jaar eerder komen de eerste vage klachten en gemiddeld stopt bij 51 jaar en 4 maanden de menstruatie. Ja, dat is heerlijk, maar dat betekent ook dat het lijf anders gaat reageren. Als we niet extra bewegen, worden we zomaar 4 tot 5 kilo zwaarder en schiet ons cholesterol omhoog . Als we ons ook nog eens blijven druk maken en voor veel stress zorgen komt de bloeddruk in gevaar of krijgen we last van hartkloppingen. Daarnaast komen al die vervelende pijntjes boven drijven.’’
Wat doet Ledeboer? ,,In alle rust luisteren en goede adviezen geven is mijn levenswerk geworden. Het is zo herkenbaar als vrouwen tegen mij zeggen: niemand begrijpt me of er zijn geen oplossingen. Die zijn er wel. Praat erover, vertel op je werk dat je niet afgedankt wil worden. Dat is één. Luister naar je lichaam. Meer bewegen en minder koffie en alcohol drinken helpen ook, evenals verstandig eten. En dan zijn er de hormoontherapieën, de pillen, de extra oestrogenen, de glijmiddelen en de voedingssupplementen die de lichamelijke klachten verminderen of de zin in seks verhogen.’’
,,Ach’’, zegt de overgangsconsulente, ,,ik draag eigenlijk van alles aan om er sterker uit te komen. Verder gaat de overgang over. Heus, ik kan dat weten.’’